- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
38. Τι είναι οι επιτελικές δεξιότητες και πώς συμβάλλουν στην αναγνωστική κατανόηση;
Οι επιτελικές δεξιότητες είναι ένας γενικός όρος που αναφέρεται σε ένα σύνολο νοητικών εργαλείων που όλοι οι άνθρωποι χρησιμοποιούν για τη διαχείριση εργασιών και την επίτευξη στόχων. Οι δεξιότητες αυτές ομαδοποιούνται σε τρεις βασικές κατηγορίες: στη γνωστική ευελιξία, στη μνήμη εργασίας και στην ικανότητα αναχαίτισης.
Οι επιτελικές δεξιότητες αφορούν στη ρύθμιση των σκέψεων που οδηγούν στην επίτευξη των επιθυμητών στόχων που κάποιος έχει θέσει για τον εαυτό του. Εμφανίζονται νωρίς και αναπτύσσονται κατά την παιδική ηλικία αλλά και αργότερα. Ακόμη και σε πολύ μικρούς μαθητές, οι επιτελικές δεξιότητες ενεργοποιούν τον αυτοέλεγχο, ο οποίος είναι απαραίτητος για αυτούς προκειμένου: να θυμούνται τις ρουτίνες που πρέπει να ακολουθούν μέσα στην τάξη, να δίνουν προσοχή στις οδηγίες του δασκάλου και να αναστέλλουν τυχόν ανάρμοστες συμπεριφορές που μπορεί κάποιες φορές να έχουν την τάση να εμφανίζουν.
Οι επιτελικές δεξιότητες που επηρεάζουν την αναγνωστική κατανόηση είναι οι εξής:
- Η γνωστική ευελιξία είναι η ικανότητα μετατόπισης της προσοχής από μια δραστηριότητα σε μία άλλη ή είναι η ενεργής εναλλαγή της προσοχής και του ενδιαφέροντος ανάμεσα σε σημαντικά τμήματα μιας εργασίας με την οποία κάποιος καταπιάνεται. Κατά την ανάγνωση, οι ευχερείς αναγνώστες μετατοπίζουν οικειοθελώς/ενεργά την εστίαση της προσοχής τους σε πολλά πράγματα, όπως στη σημασία των λέξεων και στο νόημα του κειμένου που διαβάζουν, στην αντιστοιχία γραμμάτων-ήχων και σε πληροφορίες που αφορούν στη συντακτική δομή των προτάσεων (γραμματική κλπ).
- Η μνήμη εργασίας είναι η ικανότητα της νοητής συγκράτησης πληροφοριών κατά τη διάρκεια της ενασχόλησης με ένα μέρος αυτών. Από πολλές απόψεις, η ουσία της αναγνωστικής κατανόησης είναι να μπορούμε να σκεφτόμαστε πάνω σε ό,τι διαβάζουμε τη στιγμή που το διαβάζουμε. Ένας καλός αναγνώστης κάθε φορά που επιχειρεί να «οικοδομήσει» την κατανόηση ενός κειμένου πρέπει να έχει στο νου του την πληθώρα των ιδεών που παρουσιάζονται σε αυτό, να «καταγράφει» νοητικά τους δεσμούς αιτιώδους σχέσης που αναπτύσσονται μεταξύ αυτών των ιδεών και να κάνει στο μυαλό του την «ενημέρωση» (update) των νοημάτων καθώς η ανάγνωση προχωρά. Με άλλα λόγια, ο αναγνώστης πρέπει να είναι σε θέση να επεξεργάζεται διαδοχικά τη σειρά των γεγονότων που παρουσιάζονται στο κείμενο για να μπορεί να καταλάβει τι συνέβη πριν και μετά.
- Η ικανότητα αναχαίτισης (ή ο ανασταλτικός έλεγχος) είναι η ικανότητα να μπορεί κανείς να αντιστέκεται στο να αντιδρά/ανταποκρίνεται από συνήθεια σε ένα ερέθισμα του περιβάλλοντός του. Επίσης, είναι και η ικανότητα να αγνοεί πληροφορίες που του αποσπούν την προσοχή. Με άλλα λόγια, ικανότητα αναχαίτισης είναι το να μπορεί κανείς να σκέφτεται πριν προβεί αυτόβουλα σε οποιαδήποτε ενέργεια. Σε ό,τι αφορά το κομμάτι της ανάγνωσης, οι καλοί αναγνώστες πρέπει να είναι σε θέση να εμποδίζουν την νοητική «ενεργοποίηση» ακατάλληλων λεκτικών σημασιών ή άσχετων συσχετισμών με τις ιδέες που συναντούν σε κείμενα που διαβάζουν.
- Ο σχεδιασμός είναι η ικανότητα να θέτει κανείς έναν στόχο και να εργάζεται βήμα βήμα για την επίτευξη αυτού, ενώ η οργάνωση είναι η ικανότητα να μπορεί κάποιος να τοποθετεί σε σειρά/τάξη και να συνδέει πληροφορίες ή επιμέρους εργασίες με τρόπο ώστε να καθιστά εφικτή την επίτευξη ενός στόχου. Οι καλοί αναγνώστες ξεκινούν να διαβάσουν ένα κείμενο έχοντας στο μυαλό τους ένα σχέδιο ανάγνωσης και κάποιους στόχους που πρέπει τμηματικά να υλοποιήσουν κάθε φορά προκειμένου να είναι σε θέση να κατανοήσουν τα όσα διαβάζουν. Με άλλα λόγια, οι δυνατοί αναγνώστες οργανώνουν προσεκτικά την αναγνωστική τους προσέγγιση.
Το εάν ένα παιδί έχει καλές επιτελικές δεξιότητες ή όχι επηρεάζει τις κινητικές ή τις κοινωνικο-συναισθηματικές ικανότητες διαχείρισης που αυτό διαθέτει ή που υπολείπεται αναφορικά με τις καταστάσεις που έρχεται αντιμέτωπο καθημερινά στο σχολείο. Για παράδειγμα, μαθητές που έχουν ισχυρές επιτελικές δεξιότητες είναι σε θέση να διαχειρίζονται και να ελέγχουν αποτελεσματικά τη συμπεριφορά τους συνολικά﮲ να ρυθμίζουν τη σκέψη, τη μάθηση και τα συναισθήματά τους﮲ και να συνάπτουν σχέσεις με συνομηλίκους τους.
Από την άλλη πλευρά, μαθητές που είναι παρορμητικοί και συναισθηματικά αντιδραστικοί έχουν δυσκολία στον έλεγχο της συμπεριφοράς τους, στην αλληλεπίδραση με τους συμμαθητές τους, στην τήρηση δραστηριοτήτων ρουτίνας μέσα στην τάξη, στην εστίαση της προσοχής σε μία εργασία και στην αγνόηση μη συναφών με αυτήν πληροφοριών.
Εν κατακλείδι, οι επιτελικές λειτουργίες συνδέονται στενά με την ικανότητα ανάγνωσης. Μαθητές που διαθέτουν καλή μνήμη εργασίας, μεγάλη γνωστική ευελιξία και ισχυρό αυτοέλεγχο τείνουν να είναι άριστοι αναγνώστες.
References
Brainware Learning Company (no date) Executive Functions and Reading Comprehension. Available at: https://mybrainware.com/blog/executive-functions-and-reading-comprehension-2/ (Accessed: 17 July 2023)
Sedita, J. (2017) The keys to Literacy. ‘Executive Skills and Reading Comprehension’. Available at: https://keystoliteracy.com/blog/executive-skills-and-reading-comprehension/ (Accessed: 15 May 2023)
Shanahan, T. (2022) Reading Rockets. ‘How Do We Teach Executive Function in Reading?’ Available at: https://www.readingrockets.org/blogs/shanahan-literacy/how-do-we-teach-executive-function-reading (Accessed: 30 May 2023)
Soengkoeng, R. (no date) Quirky Kid. ‘A Guide to Executive Functioning Issues in Children’. Available at: https://www.childpsychologist.com.au/resources/a-guide-to-executive-functioning-issues-in-children (Accessed: 20 April 2023)
Extras
Banich M.T., Wang K., Kim, H. et al. (2023) The Influence of Executive Processing on Reading Comprehension During Adolescence, Mind, Brain and Education, 17(4), pp.279-288. doi: https://doi.org/10.1111/mbe.12359
Center on the Developing Child at Harvard University (2012) InBrief: Executive Function: Skills for Life and Learning [youtube] 18 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=efCq_vHUMqs (Accessed: 25 September 2023)
Edutopia (2019) What’s Executive Function—and Why Does it Matter? [youtube] 15 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=JhbNxXbJ5qw (Accessed: 25 September 2023)
Howcast (2011) Why Is Reading Fluency Critical? | Reading Lessons [youtube] 17 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=F-Y16QWR8H8 (Accessed: 26 September 2023)
