- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
33. Επιτελικές λειτουργίες: Ενδείξεις δυσχερειών στο σχολείο και στο σπίτι (Μέρος Β΄)
Ο ρόλος των επιτελικών λειτουργιών[5], [6], [7]
Ο συλλογικός ρόλος των επιτελικών λειτουργιών είναι παρόμοιος με αυτόν ενός μαέστρου σε μια ορχήστρα. Δηλαδή, διαχειρίζονται, κατευθύνουν, τακτοποιούν και ενσωματώνουν τις λειτουργίες του εγκεφάλου μας, έτσι ώστε όλες οι ενέργειες και τα καθήκοντα που αναλαμβάνουμε να διεκπεραιώσουμε στην καθημερινή μας ζωή να μην επιμελούνται απλώς και μόνο με τάξη, αλλά να εκτελούνται με ακρίβεια και συστηματικότητα.
Οι επτά επιτελικές λειτουργίες (αυτοεπίγνωση, ανασταλτική λειτουργία, μη λεκτική μνήμη εργασίας, λεκτική μνήμη εργασίας, συναισθηματική αυτορρύθμιση, αυτοπαρακίνηση, σχεδιασμός και ικανότητα επίλυσης προβλημάτων) αναπτύσσονται διαδοχικά με την πάροδο του χρόνου, και όχι ταυτόχρονα. Κατά κάποιο τρόπο, η καθεμία δεξιότητα-λειτουργία οικοδομείται επάνω σε κάποια άλλη. Μπορεί, επίσης, η μία να λειτουργεί ανεξάρτητα από την άλλη αλλά και συνδυαστικά, με πολλούς τρόπους. Επομένως, εάν κάποια επιτελική δεξιότητα είναι ελλειμματική, το φαινόμενο της αλυσιδωτής επίδρασης (ripple effect) γίνεται αισθητό σε όλους τους τομείς της ζωής ενός ανθρώπου.
Η επίδραση της ΔΕΠΥ[4], [5], [6]
Η αυτοεπίγνωση ξεκινά να αναπτύσσεται περίπου στην ηλικία των 2 ετών και εάν υπάρχει κάποια δυσχέρεια αυτή αρχίζει να είναι ορατή από τότε. Η ικανότητα σχεδιασμού και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων αναπτύσσονται πλήρως μέχρι την ηλικία των 30 ετών σε έναν νευροτυπικό άνθρωπο. Παρολαυτά, άνθρωποι με ΔΕΠΥ, γενικά, υστερούν στην ανάπτυξη μίας επιτελικής λειτουργίας και, στη συνέχεια, της κάθε επόμενης κατά 30 έως 40 τοις εκατό σε σχέση με τους συνομηλίκους τους, γεγονός που συμβάλει στο να δρουν εκείνοι τις περισσότερες φορές παρακινούμενοι από βραχυπρόθεσμους και όχι μακροπρόθεσμους στόχους.
Πολλά παιδιά –συμπεριλαμβανομένων και αυτών με ΔΕΠΥ, ίσως σχεδόν όλων–, που μαθαίνουν με διαφορετικούς τρόπους και σκέφτονται διαφορετικά έχουν αδυναμίες στις επιτελικές λειτουργίες. Αυτό όμως δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση ότι οι μαθητές αυτοί δεν είναι έξυπνοι. Στην πραγματικότητα, «παλεύουν» με τις δυσχέρειες και οι διαφορές στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός τους επεξεργάζεται τις πληροφορίες που δέχεται από το περιβάλλον τούς εμποδίζει να εστιάζουν την προσοχή τους κάπου συγκεκριμένα, να θέτουν στόχους, να ξεκινούν και να παραμένουν προσηλωμένοι στην εργασία τους, είτε αυτή αφορά την κατ’ οίκον μελέτη είτε τις καθημερινές ρουτίνες.
Η «πάλη» όμως αυτών των μαθητών με τις δυσχέρειες συχνά παρεξηγείται από άλλους ανθρώπους. Μάλιστα, πολλοί πιστεύουν ότι τα παιδιά απλώς τεμπελιάζουν ή δεν είναι ικανά να καταφέρουν περισσότερα πράγματα. Η αλήθεια όμως είναι με τη σωστή υποστήριξη, οι μαθητές με αδυναμίες στις επιτελικές λειτουργίες μπορούν να πετύχουν πολλά.
Οι δυσχέρειες κατά τη μελέτη στο σπίτι[1], [6], [7], [8]
Εάν ένα παιδί δυσκολεύεται να ξεκινήσει μία εργασία που του έχει ανατεθεί, θυμάται μόνο δύο ή τρεις πληροφορίες κάθε φορά από τις οδηγίες που ο δάσκαλος δίνει μέσα στην τάξη, αντιμετωπίζει δυσκολίες κατά την επίλυση προβλημάτων και κατά την παραμονή του στο σχολείο αισθάνεται μονίμως ότι κατακλύζεται από πληροφοριακά ερεθίσματα, τότε πολύ πιθανόν να έχει αδύναμες επιτελικές λειτουργίες. Το έλλειμμα σε αυτόν τον τομέα οδηγεί αυτόν τον μαθητή να είναι συναισθηματικά ασταθής ή να συμπεριφέρεται παρορμητικά.
Το παιδί μπορεί να:
- Ξεχνά να κάνει τις εργασίες-ασκήσεις που έχει για το σπίτι.
- Ξεχνά αυτά που μόλις διάβασε ή άκουσε.
- Δυσκολεύεται να ξεκινήσει χωρίς βοήθεια μία εργασία ή άσκηση.
- Δυσκολεύεται να υπολογίσει πόσο χρόνο αναμένεται να διαρκέσει μια εργασία που έχει να κάνει.
- Η προσοχή του αποσπάται εύκολα.
- Έχει έντονο συναισθηματικό ενθουσιασμό.
- Κυριεύεται από αισθήματα πανικού όταν υπάρχει αλλαγή στην τακτική του ρουτίνα ή στους κανόνες που ήδη γνωρίζει.
- Δεν μπορεί να θυμηθεί πού έχει τοποθετήσει κάθε φορά πράγματα που χρειάζεται άμεσα να χρησιμοποιήσει.
- Αδυνατεί να θυμηθεί ονόματα και άλλες βασικές λεπτομέρειες.
- Δυσκολεύεται να θυμηθεί και να τηρήσει οδηγίες που μπορεί μόλις να του δόθηκαν.
- Δυσκολεύεται στην εκτέλεση εργασιών που περιλαμβάνουν περισσότερα από ένα βήματα.
- Σε ομαδικές δραστηριότητες (αθλήματα, παιχνίδια κλπ) δυσκολεύεται να κατανοήσει τον ρόλο που έχει το κάθε μέλος.
- Δυσκολεύεται να μεταβεί από τη μία εργασία στην άλλη και όταν μεταβαίνει πολλές φορές δεν έχει ολοκληρώσει την προηγούμενη.
- Έχει δυσκολία στην κατανόηση και χρήση πολύπλοκων συλλογισμών.
- Δυσκολεύεται να εφαρμόσει σε μια νέα κατάσταση ό,τι έχει μάθει και γνωρίζει από προηγούμενες εμπειρίες.
- Δυσκολεύεται να σκέφτεται και να πράττει ταυτόχρονα.
- Έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Είναι σημαντικό να έχουμε κατά νου ότι όλες αυτές οι δυσκολίες συμβάλουν αρνητικά στη μαθησιακή ικανότητα και εξέλιξη ενός παιδιού. Εάν ο μαθητής εμφανίζει ένα ή περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα, δεν σημαίνει σε καμία περίπτωση ότι είναι ‘τεμπέλης’ ή ‘μη ευφυής’ σε σύγκριση με τα άλλα παιδιά.
Οι δυσχέρειες καθημερινά στο σπίτι[6]
Τα συμπτώματα που μπορεί ένα παιδί να εμφανίζει κατά την παραμονή του στο σπίτι είναι τα εξής:
- Όταν ο γονιός κάθεται δίπλα στο παιδί την ώρα της μελέτης και το βοηθά στην οργάνωση υλοποίησης μίας εργασίας, τότε ο μαθητής την ολοκληρώνει με επιτυχία. Εάν όμως ο γονιός παροτρύνει το παιδί να κάνει την εργασία χωρίς τη βοήθεια του, τότε λίγο αργότερα διαπιστώνει ότι είτε δεν την έχει ολοκληρώσει είτε δεν την έχει καν ξεκινήσει.
- Όταν ο γονιός ζητά από το παιδί να πάει στο δωμάτιο του και να ετοιμαστεί για τον ύπνο και εκείνο πηγαίνει, αλλά, στη συνέχεια, ξεχνά για ποιο λόγο πήγε και τι πρέπει να κάνει γιατί έχει αποσπαστεί η προσοχή του από κάτι.
- Το δωμάτιο του παιδιού είναι χαοτικό λόγω της ακαταστασίας που επικρατεί. Τα ρούχα του είναι στο πάτωμα, όλα τα συρτάρια είναι ανοιχτά και τα πράγματα που υπάρχουν μέσα είτε προεξέχουν είτε είναι βγαλμένα έξω. Επίσης, τα καθαρά ρούχα είναι ανακατεμένα με τα βρώμικα.
- Ο γονιός ζητά από το παιδί να περιμένει λίγο ώστε να τελειώσει μία συνομιλία που έχει στο τηλέφωνο πριν εκείνο ανακοινώσει σε αυτόν κάτι σημαντικό. Μέχρι όμως ο γονιός να κλείσει το τηλέφωνο, το παιδί έχει ξεχάσει τι ήθελε να του πει.
- Αν ο γονιός ζητήσει από το παιδί να του διηγηθεί το ίδιο μια ιστορία που μόλις εκείνος του αφηγήθηκε, διαπιστώνει ότι το παιδί δυσκολεύεται και παρακάμπτει βασικές λεπτομέρειες αυτής.
- Το παιδί δυσκολεύεται να συγκρατήσει όλες τις πληροφορίες που απαιτούνται για να συμμετάσχει σε ένα ομαδικό παιχνίδι.
- Παίζει όμορφα με τους φίλους του και απολαμβάνει το παιχνίδι στο διάλειμμα, αλλά όταν μιλά με τον γονιό για τις στιγμές που πέρασε στο σχολείο, αδυνατεί να θυμηθεί τα ονόματα των συμμαθητών που συμμετείχαν μαζί του στο παιχνίδι ή στις άλλες δραστηριότητες.
Οι δυσχέρειες στο σχολείο[2], [6]
Πολλά παιδιά με δυσχέρειες στις επιτελικές λειτουργίες δυσκολεύονται την ώρα του μαθήματος εξαιτίας των ελλειμμάτων που έχουν στη μνήμη εργασίας τους, η οποία δεν τους βοηθά να συγκρατούν νοητά για αρκετό χρόνο τις οδηγίες/πληροφορίες που δίνει ο δάσκαλος. Οι ενδείξεις που μαρτυρούν την ύπαρξη δυσχερειών που επηρεάζουν αρνητικά τη μάθηση είναι οι ακόλουθες.
Το παιδί:
- Ονειροπολεί τακτικά την ώρα του μαθήματος.
- Δεν τελειώνει τις ασκήσεις/εργασίες που ανατίθενται μέσα στην τάξη.
- Η σχολική του τσάντα είναι ακατάστατη.
- Ολοκληρώνει τις εργασίες που πρέπει να κάνει μόνο εάν ο δάσκαλος ή ο φίλος τού προσφέρει βοήθεια στην οργάνωση και δόμηση αυτών.
- Ξεχνάει τακτικά να φέρει από το σπίτι υλικά και βιβλία που του είναι απαραίτητα για να παρακολουθήσει το μάθημα.
- Δυσκολεύεται να θυμηθεί όλα τα βήματα που απαιτούνται για την επίλυση ενός μαθηματικού προβλήματος που περιέχει πολλαπλά βήματα.
- Δυσκολεύεται να ακολουθήσει κατευθυντήριες οδηγίες: Αυτό συμβαίνει καθότι η επεξεργασία όλων των πληροφοριών στη βραχύχρονη μνήμη είναι πολλές φορές δύσκολη για το παιδί, με αποτέλεσμα μέρος των δεδομένων που αυτό προσλαμβάνει να μην μεταβιβάζεται ή να μην σειροθετείται σωστά στη μνήμη του. Ο μαθητής όχι μόνο «χάνεται» ή μπερδεύει τις οδηγίες που του δόθηκαν, αλλά μπορεί επίσης και να συγχέει αυτές με κάποιες επόμενες που μπορεί ο δάσκαλος να του ζητήσει να ακολουθήσει αργότερα μέσα στην ημέρα. Οι δάσκαλοι και οι γονείς απογοητεύονται εύκολα με όλα αυτά επειδή θεωρούν ότι ο μαθητής έχει ο ίδιος τον απόλυτο έλεγχο αυτών των διαδικασιών και ότι, απλώς, δείχνει τεμπελιά. Στην πραγματικότητα, όμως, τα πράγματα δεν είναι έτσι.
- Δυσκολεύεται να διακρίνει μεταξύ παρεμφερών σχημάτων (όπως, για παράδειγμα, κυκλικό σχήμα και ωοειδές σχήμα, τετράγωνο σχήμα και ορθογώνιο).
- Δυσκολεύεται να βρει ομοιότητες και διαφορές.
- Δυσκολεύεται να διακρίνει και να χρησιμοποιήσει σωστά οπτικοχωρικούς όρους (όπως μέσα, έξω, πάνω, ενδιάμεσα και κάτω).
- Δυσκολεύεται να εντοπίσει πληροφορίες στο χάρτη ή το λεξικό.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς[3]
Ο Αμερικανός γνωστικός ψυχολόγος, νευροεπιστήμονας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Virginia των ΗΠΑ, Daniel Willingham αναφέρει ότι ορισμένες γονεϊκές συμπεριφορές όπως ο ουσιαστικός έπαινος, η στοργή, η η ενθάρρυνση, η ευαισθησία στις ανάγκες του παιδιού σε συνδυασμό με την γνωστική εγρήγορση, την υποστήριξη της αυτονομίας του και τη σαφή διατύπωση και τη συνεπή τήρηση κανόνων που οι γονείς πρέπει να θέτουν στο παιδί μπορούν μακροπρόθεσμα να βοηθήσουν αυτό να αναπτύξει ισχυρές επιτελικές δεξιότητες.
References
[1]Berg, M. (no date) International Dyslexia Association. ‘Working Memory: The Engine for Learning’. Available at: https://dyslexiaida.org/working-memory-the-engine-for-learning/ (Accessed: 17 May 2023)
[2]Dyslexia Voice (no date) Dyslexia Characteristics. Available at: https://dyslexiavoice.org/dyslexia-characteristics/ (Accessed: 5 April 2023)
[3]PBS (2013) The Science of Smart: A Surprising Way To Improve Executive Function. Available at: https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/the-science-of-smart-surprising-way-to-improve-executive-function/ Accessed: 2 April 2023)
[4]Rawe, J. (no date) Understood. ‘A day in the life of a child with executive function challenges’. Available at: https://www.understood.org/en/articles/a-day-in-the-life-of-a-child-with-executive-functioning-issues (Accessed: 20 April 2023)
[5]Rodden, J. (2023) ADDitude. ‘What Is Executive Dysfunction? Sign and Symptoms of EFD’. Available at: https://www.additudemag.com/what-is-executive-function-disorder/ (Accessed: 2 April 2023)
[6]Rodden, J. (2021) ADDitude. ‘What Does Executive Function Disorder Look Like in Children?’ Available at: https://www.additudemag.com/executive-function-disorder-in-children-symptoms/ (Accessed: 20 April 2023)
[7]Shakibaie, S. (no date) Ready Kids. ‘Executive Functioning Strategies For Children’. Available at: https://readykids.com.au/executive-functioning-strategies/ (Accessed: 20 April 2023)
[8]Soengkoeng, R. (no date) Quirky Kid. ‘A Guide to Executive Functioning Issues in Children’. Available at: https://www.childpsychologist.com.au/resources/a-guide-to-executive-functioning-issues-in-children (Accessed: 20 April 2023)
Extras
Edutopia (2019) What’s Executive Function—and Why Does it Matter? [youtube] 15 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=JhbNxXbJ5qw (Accessed: 25 September 2023)
SOAR Learning (2017) Your Child’s ADHD Circuit: How ADHD Works #ADHD [youtube] 28 September. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=suEjXwnxaYY (Accessed: 14 September 2023)
Made By Dyslexia (2020) Dyslexia Awareness Part 2: Module 3 – Emotional Impact [youtube] 4 January. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=eUV6xHYH3CU (Accessed: 20 September 2023)
Made By Dyslexia (2020) Dyslexia Awareness Part 2: Module 4 – Memory, Organisation & Concentration [youtube] 4 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=KFdvzzkr6Vo (Accessed: 26 September 2023)
