- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 37 Δευτ. Διάβασμα
23. Ο ρόλος της πρώιμης εκπαίδευσης στην εκμάθηση της ανάγνωσης
Επιστημονικές έρευνες που έγιναν σε πολλές γλώσσες με αλφαβητικό σύστημα συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι τρία είναι τα «γνωστικά θεμέλια» της εκμάθηση της ανάγνωσης: η γνώση της αντιστοιχίας γραμμάτων-ήχων, η φωνημική επίγνωση της γλώσσας και η ικανότητα αυτόματης ονομασίας λέξεων (rapid automatized naming).
Οι μελέτες δείχνουν ότι τα ελλείμματα που μπορεί να υπάρχουν σε καθεμία από αυτές τις δεξιότητες σχετίζονται αιτιωδώς με τις δυσκολίες που εμφανίζονται στην εκμάθηση της ανάγνωσης και ότι τα ελλείμματα στη γνώση της αντιστοιχίας γραμμάτων-ήχων όπως και αυτά στη φωνημική επίγνωση μπορούν να αποκατασταθούν με κατάλληλη διδασκαλία.
Τα ευρήματα αυτά έχουν σημαντικές επίδραση σε πρακτικό επίπεδο αναφορικά με την πρώιμη εκπαίδευση, τη διάγνωση και τη θεραπεία παιδιών με αναγνωστικές δυσκολίες. […] Αν και το να είναι κάποιος μαθητής καλός αναγνώστης συνεπάγεται πολύ περισσότερα από το να έχει επαρκείς δεξιότητες αποκωδικοποίησης, είναι βέβαιο ότι η αδυναμία στην αποκωδικοποίηση αναμένεται να αποτελέσει εμπόδιο στην ανάπτυξη επαρκών δεξιοτήτων κατανόησης.
Οι σημαντικότεροι λόγοι για τους οποίους παρατηρούνται διαφορές ανάμεσα στους μαθητές ως προς την πρόοδο που αυτοί σημειώνουν στην εκμάθηση της ανάγνωσης είναι οι βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την ανάπτυξη των εγκεφαλικών συστημάτων στα οποία βασίζεται η ανάγνωση. Υπάρχουν αξιόπιστα αποδεικτικά στοιχεία που καταδεικνύουν ότι οι γενετικές επιδράσεις καθορίζουν το πόσο εύκολα ή δύσκολα τα παιδιά μαθαίνουν να διαβάζουν, καθώς και τους παράγοντες κινδύνου που προκαλούν τις σοβαρές αναγνωστικές δυσκολίες που εμφανίζουν τα παιδιά με δυσλεξία.
Μια σειρά περιβαλλοντικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένου του μορφωτικού επιπέδου των γονιών, επηρεάζουν, επίσης, την αναγνωστική πρόοδο των παιδιών. Για παράδειγμα, η από κοινού ενασχόληση των γονέων με τα παιδιά προσχολικής ηλικίας σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες που εστιάζουν στον κώδικα της γλώσσας (δηλαδή, στη διδασκαλία της σχέσης γραμμάτων-ήχων και πώς να αναγνωρίζουν τις λέξεις που βλέπουν τυπωμένες στη σελίδα) δίνουν στα παιδιά ένα προβάδισμα στην κατάκτηση των δεξιοτήτων ανάγνωσης (όπως αυτή της αποκωδικοποίησης) όταν εκείνα ξεκινούν να φοιτούν στο σχολείο.
Επίσης, δραστηριότητες που επικεντρώνονται στο νόημα του κειμένου (όπως η ανάγνωση ιστοριών φωναχτά και κατόπιν η συζήτηση μαζί με τα παιδιά) φαίνεται ότι βελτιώνουν τις γλωσσικές τους δεξιότητες και τις δεξιότητες αναγνωστικής κατανόησης.
Οι δυσκολίες που έχουν εντοπιστεί ως οι κύριες αιτίες των πρώιμων δυσκολιών στην εκμάθηση της ανάγνωσης (ιδιαίτερα οι αδυναμίες στη γνώση των γραμμάτων και στην επίγνωση των φωνημάτων) είναι, σε εξαιρετικά σημαντικό βαθμό, κληρονομικές. Βραχυπρόθεσμες εκπαιδευτικές παρεμβάσεις σε παιδιά μικρής ηλικίας οι οποίες αποσκοπούν στην ενίσχυση των αναγνωστικών δεξιοτήτων μπορούν να επιφέρουν αξιόπιστες βελτιώσεις.
Θα πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, ότι τέτοιες παρεμβάσεις δεν ισοδυναμούν με τη θεραπεία των δυσκολιών ανάγνωσης. Πολλά παιδιά είναι πιθανό να χρειάζονται συνεχή υποστήριξη για πολλά χρόνια ώστε να βοηθηθούν στο να ξεπεράσουν την κληρονομική προδιάθεση που έχουν, δηλαδή να γίνουν αδύναμοι αναγνώστες.
[3] Σημειώνεται ότι μαθητές που παρουσιάζουν περιορισμένες αναγνωστικές δεξιότητες κατά το πρώτο έτος της συμμετοχής τους σε συνεδρίες εντατικής διδασκαλίας που αφορούσαν την ανάγνωση (reading instruction) στο σχολείο έχουν περισσότερο από 90% πιθανότητες να εξακολουθήσουν να έχουν ανεπαρκείς δεξιότητες σε αυτόν τον τομέα.
Η έρευνα και η πρακτική που επικεντρώνονται στην προσπάθεια μείωσης αυτού του ποσοστού συγκλίνουν στην άποψη ότι η πρώιμη παρέμβαση είναι πιο αποτελεσματική και αποδοτική στην αναγνωστική ικανότητα των μαθητών σε σύγκριση με τη βοήθεια που μπορεί να προσφερθεί σε αυτούς κατά τα επόμενα χρόνια φοίτησης στο σχολείο.
Πάντως, από τη στιγμή που οι μικροί μαθητές αρχίζουν να αποκτούν γνώσεις σχετικά με τα γράμματα της αλφαβήτου και να διδάσκονται βασικές δεξιότητες ανάγνωσης και ορθογραφίας, ο βαθμός κατάκτησης αυτών των δεξιοτήτων αποτελεί από μόνος του έναν από τους πιο ισχυρούς δείκτες για την αναγνωστική ευχέρεια που θα επιδείξουν τα παιδιά στο μέλλον.
[1] Το 2014 δημοσιεύθηκε μία μελέτη που διεξήχθη σε μαθητές προσχολικής ηλικίας αναφορικά με το κατά πόσον τα διαφορετικά επίπεδα ρυθμικής επεξεργασίας δεδομένων που οι επιστήμονες παρείχαν στους εκπαιδευόμενους σχετίζονται με την ανάγνωση και τις φωνολογικές ικανότητες των μικρών εκπαιδευομένων. Διαπιστώθηκε ότι παιδιά που είχαν αναπτυξιακή δυσλεξία δεν είχαν σωστή αντίληψη του ρυθμού.
Αν και δεν ήταν ο κύριος στόχος της συγκεκριμένης έρευνας, ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα είναι ότι το μορφωτικό επίπεδο της μητέρας είναι ένας καλός προγνωστικός δείκτης για τις δεξιότητες ανάγνωσης των παιδιών. Σύμφωνα με ευρήματα άλλων ερευνών που δημοσιεύθηκαν το 2002, η ικανότητα αναγνώρισης λέξεων κατά την αναγνωστική διαδικασία επηρεάζεται από το κατά πόσο το λεξιλόγιο του παιδιού είναι αναπτυγμένο.
Τέλος, έχει εξακριβωθεί ότι το μορφωτικό επίπεδο της μητέρας αποτελεί ισχυρότερο προγνωστικό παράγοντα για την πνευματική επιτυχία του παιδιού σε σχέση με το μορφωτικό επίπεδο του πατέρα. Άλλη έρευνα έχει επιβεβαιώσει τη θετική επίδραση που έχει η ανάγνωση κατά το πρώτο έτος της ζωής της ζωής του παιδιού (πρώιμος αλφαβητισμός) στη λεκτική ικανότητα και τις μελλοντικές ακαδημαϊκές δεξιότητες αυτού.
References
[1]Flaugnacco, E. et al. (2014) ‘Rhythm perception and production predict reading abilities in developmental dyslexia’, Frontiers in Human Neuroscience, 8, p. 392. doi: https://doi.org/10.3389/fnhum.2014.00392
[2]Hulme, C. and Snowling, M.J. (2015) ‘Learning to Read: What We Know and What We Need to Understand Better’, Child Development Perspectives, 7(1), pp.1–5. doi: https://doi.org/10.1111/cdep.12005
[3]Lundetræ, K. and Thomson, J.M. (2018) ‘Rhythm production at school entry as a predictor of poor reading and spelling at the end of first grade’, Reading and Writing, 31, pp. 215–237. doi: https://doi.org/10.1007/s11145-017-9782-9
Extras
Made By Dyslexia (2021) Module 3 Spotting Dyslexia: 3 C Rapid Automatic Naming [youtube] 8 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=zPC4wiYbhh0 (Accessed: 27 September 2023)
