- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
22. Πώς η ανάγνωση συμβάλλει στην ανασύνδεση του νευρώνων του εγκεφάλου;
Η ανάγνωση με τους γονείς ή/και τους φροντιστές –εξαιρετικά σημαντική για κάθε παιδί ως προς την οικοδόμηση των δεξιοτήτων αλφαβητισμού και της αγάπης του για το διάβασμα– είναι ιδιαίτερα πολύτιμη για τα παιδιά που είναι πιθανό να εμφανίσουν δυσλεξία λόγω γενετικών επιδράσεων.
Έρευνα του Πανεπιστημίου του Harvard που δημοσιεύθηκε το 2017, με επικεφαλής την γνωστική νευροεπιστήμονα Nadine Gaab, αποκάλυψε ότι οι καλές πρακτικές απόκτησης δεξιοτήτων αλφαβητισμού που μπορούν να εφαρμοστούν στο σπίτι δύνανται πραγματικά να αναδιαμορφώσουν τον εγκέφαλο αυτών των παιδιών δημιουργώντας νέες νευρωνικές οδούς για την πραγματοποίηση της ανάγνωσης.
Οι πρακτικές αυτές συμβάλλουν στη δημιουργία ενός «παρακαμπτήριου» δικτύου ανάγνωσης στον εγκέφαλο, από το αριστερό ημισφαίριο στο δεξί ημισφαίριο, παρέχοντας ανθεκτικότητα σε μικρούς αναγνώστες που έχουν οικογενειακό ιστορικό δυσλεξίας.
Με άλλα λόγια, διαπιστώθηκε από την συγκεκριμένη έρευνα ότι με την υποστήριξη του οικογενειακού περιβάλλοντος, τα παιδιά που έχουν μεγάλη πιθανότητα να εμφανίσουν δυσλεξία λόγω γενετικής προδιάθεσης είναι ικανά να αναπτύσσουν εναλλακτικά δίκτυα ανάγνωσης τα οποία τα βοηθούν να αποκωδικοποιούν και να κατανοούν τις λέξεις που διαβάζουν.
Η έρευνα
Οι ερευνητές μελέτησαν μέσω απεικονιστικής εξέτασης (fMRI) την ενεργοποίηση του εγκεφάλου 50 παιδιών που επρόκειτο να φοιτήσουν στην τάξη του νηπιαγωγείου κατά τη διάρκεια πραγματοποίησης ασκήσεων φωνολογικής επεξεργασίας της γλώσσας.
Πιο συγκεκριμένα, οι επιστήμονες ζητούσαν από τα παιδιά να σκεφτούν εάν συγκεκριμένοι συνδυασμοί λέξεων που οι ερευνητές τους υποδείκνυαν ξεκινούσαν με τον ίδιο ήχο (για παράδειγμα, «γάτα» και «γάιδαρος» ή «πουλί» και «μυρμήγκι»).
Είκοσι εννέα από τα παιδιά που συμμετείχαν στην έρευνα είχαν οικογενειακό ιστορικό δυσλεξίας και εικοσιένα από αυτά δεν είχαν. Σημαντικό είναι να σημειωθεί ότι κανένα παιδί δεν είχε ξεκινήσει ακόμα να μαθαίνει να διαβάζει.
Η γεφύρωση του νευρωνικού χάσματος
Τα δίκτυα που ελέγχουν τις δεξιότητες φωνολογικής επεξεργασίας, οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανάγνωση, συνήθως υπάρχουν κυρίως στην αριστερή πλευρά του εγκεφάλου. Οι ερευνητές της συγκεκριμένης έρευνας παρατήρησαν ότι υπήρχε ενεργοποίηση σε αυτή την περιοχή στα παιδιά που δεν είχαν οικογενειακό ιστορικό δυσλεξίας.
Παιδιά όμως που είχαν κάποιον αδερφό ή γονέα με δυσλεξία και που είχαν παρακολουθήσει κάποιο πρόγραμμα αλφαβητισμού στο σπίτι διαπιστώθηκε από τους ειδικούς ότι η δεξιά πλευρά του εγκεφάλου τους κινητοποιούνταν κάθε φορά που έπρεπε να σκεφτούν οτιδήποτε αφορούσε λέξεις και ήχους.
Δεν είναι σαφές όμως πού μπορεί να οφείλεται αυτή η μετατόπιση. Δηλαδή, στο αν το δίκτυο ανάγνωσης που αναπτύχθηκε στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου των συμμετεχόντων στην έρευνα είναι έμφυτο ή εάν τα προγράμματα αναγνωστικών πρακτικών που εφάρμοσαν οι γονείς μαζί τους στο σπίτι βοήθησε στη δημιουργία αυτού.
Η Gaab και η ερευνητική της ομάδα συνέλεξε δεδομένα που καταδεικνύουν ότι τα παιδιά που είχαν ενεργοποιημένο το δίκτυο ανάγνωσης στο δεξί ημισφαίριο είχαν επίσης ισχυρότερη την λευκή ουσία που συνδέει τα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια μεταξύ τους.
«Έν μέρει, ένας από τους λόγους που βλέπουμε αυτήν την ενεργοποίηση να συμβαίνει είναι ότι από τη γέννησή τους αυτά τα παιδιά είναι λιγότερο «πλευρικά». Αυτό σημαίνει ότι, γενικά, επεξεργάζονται τις πληροφορίες που εισέρχονται στον εγκέφαλό τους και στα δύο ημισφαίρια», αναφέρει χαρακτηριστικά η Gaab.
Αλλά οι εκπαιδευτικές πρακτικές που είχαν ακολουθήσει οι οικογένειες που έλαβαν μέρος σε αυτήν την έρευνα πιθανότατα έπαιξαν επίσης ρόλο στην ανάπτυξη του παρακαμπτήριου δικτύου ανάγνωσης στη δεξί ημισφαίριο.
Η Gaab θεωρεί ότι τα παιδιά που γεννιούνται έχοντας μία προδιάθεση στην εκδήλωση συμπτωμάτων δυσλεξίας εμφανίζουν μία άτυπη εγκεφαλική ανάπτυξη στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου τους.
Αυτό το γεγονός καθιστά δύσκολη την εξελικτική δημιουργία τμημάτων που σχετίζονται με το γλωσσικό και το αναγνωστικό δίκτυο εκεί [δηλαδή στο αριστερό ημισφαίριο]. Όμως, τα νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου είναι απίστευτα εύπλαστα.
Η Gaab πιστεύει ότι ισχυροί περιβαλλοντικοί παράγοντες, –όπως το να ακούνε τα μικρά παιδιά τους γονείς τους να διαβάζουν, το να τραγουδούν την αλφαβήτα μαζί τους και το να προσπαθούν από κοινού να συνδέουν τα συμβάντα σε ιστορίες/παραμύθια που διαβάζουν–, δύνανται να «επιτρέψουν» τη δημιουργία ενός παρακαμπτήριου δικτύου ανάγνωσης στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου, προκειμένου τα παιδιά να μπορούν να αντισταθμίσουν τη γενετική προδιάθεση για δυσλεξία που έχουν.
Το 2011 έρευνα που έγινε από το Massachusetts Institute of Technology (MIT) στις ΗΠΑ επιβεβαιώνει την ύπαρξη της διόδου παράκαμψης προς το δεξί ημισφαίριο. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη κατέδειξε ότι όσα παιδιά με δυσλεξία χρησιμοποιούσαν το δεξί ημισφαίριο του εγκεφάλου τους για να διαβάσουν βελτίωσαν τις αναγνωστικές τους δεξιότητες σε διάστημα δύο ετών κατά τη φοίτησή τους στο γυμνάσιο.
References
Shafer, L. (2017) Harvard Graduate School of Education. ‘Reading to Rewire’ Available at: https://www.gse.harvard.edu/ideas/usable-knowledge/17/09/reading-rewire (Accessed: 23 April 2023)
Extras
BBC News (2017) The most detailed scan of the wiring of the human brain – BBC News [youtube] 9 July. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Bjd8nPKKIU4&t=20s (Accessed: 29 September 2023)
Harvard University (2021) How the brain learns to read [youtube] 02 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=hPhH5qXWOi4 (Accessed: 27 April 2023)
Hopelab (2012) fMRI BrainScan: SideView [youtube] 14 May. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=9IK2eDh3cVs (Accessed: 25 September 2023)
Karen Schaal (2021) New Neural Pathways [youtube] 14 May. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Hki37-A6SBg (Accessed: 14 September 2023)
Remarkable Minds (2019) How Do Dyslexic Brains Work? [youtube] 16 May. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=UySYkKggDHU (Accessed: 14 September 2023)
Unik EduSolution (2014) How Does The Reading Brain Work? 2 Sepember [youtube]. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=5kB7GgLlR7M (Accessed: 3 June 2024)
