- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 20 Δευτ. Διάβασμα
35. ΔΕΠΥ και επιτελικές διαταραχές
Οι επιτελικές λειτουργίες του εγκεφάλου απαρτίζονται από πολλά μέρη, πιο σημαντικά από τα οποία είναι η μνήμη εργασίας, ο ανασταλτικός έλεγχος και η ικανότητα εναλλαγής δραστηριοτήτων.
Μνήμη Εργασίας (Working memory)
Η μνήμη εργασίας είναι ένα σύστημα περιορισμένης χωρητικότητας που επιτρέπει την προσωρινή αποθήκευση πληροφοριών με σκοπό να μπορούμε εμείς να τις επεξεργαζόμαστε κάθε φορά. Συμμετέχει ενεργά κατά τη διεκπεραίωση εργασιών που κάνουμε ανά πάσα στιγμή και ενεργοποιείται κάθε φορά που προσπαθούμε να επεξεργαστούμε τα λόγια του συνομιλητή μας ή να ανακαλέσουμε τα ψηφία ενός τηλεφωνικού αριθμού ή ενός κωδικού μίας χρήσης κλπ.
Η μνήμη εργασίας είναι, επίσης, ζωτικής σημασίας για τις ανώτερες γνωστικές λειτουργίες (σχεδιασμός και οργάνωση, λήψη αποφάσεων, επίλυση προβλημάτων, διαχείριση χρόνου). Χρησιμοποιούμε τη μνήμη εργασίας του εγκεφάλου μας για να αποθηκεύουμε και να επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες που απαιτούνται για τον σχεδιασμό πλάνων δράσης, την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και βημάτων και την οργάνωση γενικά.
Εάν υπάρχει κάποια διαταραχή στις επιτελικές λειτουργίες, δυσκολευόμαστε να θυμηθούμε ημερομηνίες και οδηγίες ή πού έχουμε τοποθετήσει σημαντικά αντικείμενα.
Ανασταλτικός Έλεγχος (Inhibition Control)
Ο ανασταλτικός έλεγχος (γνωστός και ως αυτοέλεγχος ή αυτοσυγκράτηση) ρυθμίζει τα συναισθήματα, τις σκέψεις και τις δράσεις μας. Είναι η ικανότητα που έχουμε να αναστέλλουμε μια φυσική, αυτόματη ή μαθημένη ανταπόκριση η οποία μπορεί να μην είναι η πλέον αρμόζουσα σε μια δεδομένη κατάσταση. Ο ανασταλτικός έλεγχος αφορά στους εξής τομείς:
- Στην προσοχή: Είναι η ικανότητα να αντιστεκόμαστε στους περισπασμούς που υπάρχουν γύρω μας και να κατευθύνουμε την εστίαση της προσοχής μας σε εργασίες που μας βοηθούν να επιτύχουμε τους στόχους μας.
- Στη συμπεριφορά: Είναι η ικανότητα να αναχαιτίζουμε τον εαυτό μας να προβεί σε ενέργειες που γνωρίζει ότι δεν είναι πρέπουσες, όπως, για παράδειγμα, το να μας «ξεφεύγει» λεκτικά μία ακατάλληλη λέξη ή φράση, ή το να τρώμε ένα γλυκό αμέσως πριν το κυρίως γεύμα κατά το χρονικό διάστημα που κάνουμε δίαιτα.
- Στο συναίσθημα: Είναι η ικανότητα να ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας, επιτυγχάνοντας έτσι να ελέγχουμε τον τρόπο που συμπεριφερόμαστε και ανταποκρινόμαστε.
Εναλλαγή δραστηριοτήτων (Set Shifting)
Αυτή η επιτελική λειτουργία βασίζεται στη μνήμη εργασίας ώστε να μπορούμε να θυμάστε οδηγίες και λεπτομέρειες που σχετίζονται με τον τρέχοντα στόχο που έχουμε θέσει. Η ικανότητα εναλλαγής δραστηριοτήτων, επίσης, σχετίζεται άμεσα και με τον ανασταλτικό έλεγχο, ώστε να μπορούμε να αποτρέπουμε την απόσπαση προσοχής μας από άλλες εργασίες. Σχετίζεται, ακόμη, και με τη γνωστική ευελιξία που πρέπει να έχουμε αλλά και με την ικανότητα προσαρμογής σε μεταβαλλόμενες καταστάσεις.
Άνθρωποι με δυσχέρειες στις επιτελικές λειτουργίες δυσκολεύονται να κάνουν πολλές εργασίες ταυτόχρονα, να επιλύουν προβλήματα και να μεταβαίνουν από την μία εργασία στην άλλη. Ενδέχεται, επίσης, να δείχνουν ανυποχώρητοι στον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι σκέπτονται.
References
ADDA Editorial Team (2023) Attention Deficit Disorder Association. ‘Executive Function Disorder & ADHD: Their Differences & How They Tie Together’. Available at: https://add.org/executive-function-disorder/ (Accessed: 2 April 2023)
Extras
Center on the Developing Child at Harvard University (2012) InBrief: Executive Function: Skills for Life and Learning [youtube] 18 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=efCq_vHUMqs (Accessed: 25 September 2023)
