- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 25 Δευτ. Διάβασμα
42. Μνήμη εργασίας, ανασταλτικός έλεγχος και αναγνωστική κατανόηση
Η μνήμη εργασίας είναι ζωτικής σημασίας για την κατανόηση του μηνύματος που επιδιώκεται να επικοινωνηθεί στον αναγνώστη, το οποίο αποκαλύπτεται σταδιακά σε αυτόν καθώς η ανάγνωση προχωρά. Δεδομένου ότι αυτή η επικοινώνηση απαιτεί (α) τη νοητική συγκράτηση των γεγονότων που έχουν προηγηθεί, (β) τη συσχέτισή τους με τα συμβάντα που διαδραματίζονται ‘τώρα’ και (γ) την εξαγωγή του αντίστοιχου νοήματος βάσει των γλωσσικών πληροφοριών που εκείνος έχει στη διάθεσή του είτε μέσω της ανάγνωσης είτε μέσω του ακούσματος αυτών.
Για τα μικρά παιδιά που δυσκολεύονται να συγκρατήσουν πληροφορίες, κανόνες φωνολογίας ή την πλοκή μίας ιστορίας, μια εξήγηση μπορεί να δοθεί για αυτές τις δυσκολίες είναι ότι η μνήμη εργασίας τους δεν έχει αναπτυχθεί πλήρως, γιατί τα παιδιά είναι σε φάση ανάπτυξης σε αυτό το ηλικιακό στάδιο. Η μνήμη εργασίας συνδέεται άρρηκτα με την ικανότητα εξαγωγής συμπερασμάτων και αποτελεί προγνωστικό παράγοντα για την ικανότητα της αναγνωστικής κατανόησης.
Οι μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί για την αναγνωστική κατανόηση έχουν πολλές φορές καταδείξει τη σπουδαιότητα της μνήμης εργασίας, ενώ έχουν δώσει πολύ λιγότερη προσοχή στον ανασταλτικό έλεγχο και τη γνωστική ευελιξία. Οι καλοί αναγνώστες πρέπει να εμποδίζουν την ενεργοποίηση ακατάλληλων ή αταίριαστων λεξιλογικών σημασιών ή άσχετων συνδέσεων με γεγονότα και σκέψεις καθώς διαβάζουν ένα κείμενο.
Στα παιδιά έχει διαπιστωθεί ότι ο ανασταλτικός έλεγχος συνδέεται με ξεχωριστό τρόπο με την αναγνωστική κατανόηση. Δυσλειτουργίες που μπορεί να παρουσιάζονται στην ικανότητα των μαθητών να αναστέλλουν την «ανάδυση» ακατάλληλων και άσχετων σκέψεων σε σχέση με το κείμενο που μελετούν συσχετίζονται άμεσα τόσο με διαταραχές στη συμπεριφορά τους όσο και με τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ).
Επίσης, έρευνες έχουν αποδείξει ότι ο ανασταλτικός έλεγχος συσχετίζεται σημαντικά με τη φωνολογική επίγνωση και τη γνώση των γραμμάτων στο νηπιαγωγείο, γεγονός που μπορεί να υποδηλώνει ότι όσο αυξάνεται η δυσκολία του αναγνωστικού περιεχομένου, ο ανασταλτικός έλεγχος γίνεται ολοένα και πιο απαραίτητος.
Η αναποτελεσματικότητα των ανασταλτικών μηχανισμών επηρεάζει αρνητικά την ικανότητα ρύθμισης της ποιότητας και της ποσότητας των πληροφοριών που εισέρχονται στη μνήμη εργασίας. Η παρεμπόδιση των πληροφοριών που δεν σχετίζονται με την αναγνωστική κατανόηση που βρίσκεται σε εξέλιξη τη στιγμή που ο αναγνώστης διαβάζει ένα κείμενο μπορεί να απελευθερώσει χώρο ζωτικής σημασίας για αυτή τη διανοητική εργασία, προκειμένου εκείνος να μπορέσει να αποδώσει νόημα στη διαρκή εισροή πληροφοριών που συμβαίνει καθώς η ανάγνωση συνεχίζεται.
Η αποτυχία στην παρεμπόδιση άσχετων με το προς ανάγνωση κείμενο πληροφοριών υπερφορτώνει τη μνήμη εργασίας, γεγονός που, στη συνέχεια, εμποδίζει την «οικοδόμηση» νοήματος. Οι ατομικές διαφορές που επηρεάζουν τον ανασταλτικό έλεγχο κατά την παιδική ηλικία φαίνεται ότι παραμένουν σε μεγάλο βαθμό σταθερές με την πάροδο του χρόνου.
Σε μια μακροχρόνια μελέτη 32 ετών που δημοσιεύθηκε το 2011 ερευνητές διαπίστωσαν ότι όσοι άνθρωποι είχαν μειωμένο ανασταλτικό έλεγχο όταν ήταν παιδιά μεγάλωσαν έχοντας κακή υγεία (π.χ. είχαν εξαρτήσεις από ουσίες), πενιχρή οικονομική κατάσταση (π.χ. μονογονεϊκή ανατροφή παιδιών, οικονομικά προβλήματα) και περισσότερες ποινικές καταδίκες ως ενήλικες σε σχέση με ανθρώπους που είχαν καλύτερο ανασταλτικό έλεγχο.
Μελέτες αναφέρουν ότι η βελτίωση του ανασταλτικού ελέγχου μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσης παιδιών προσχολικής ηλικίας αλλά και νεαρών ενηλίκων, ιδιαίτερα εκείνων που είχαν κίνητρο στη ζωή τους, αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιμη ως προς την προώθηση των επιτευγμάτων που εκείνοι σημείωναν στο σχολείο και στην επαγγελματική τους σταδιοδρομία.
References
Chang, I. (2019) ‘Cognitive flexibility and reading comprehension’, Journal of Early Childhood Research, 18 (1). doi: https://doi.org/10.1177/1476718X19875768
Extras
Center on the Developing Child at Harvard University (2012) InBrief: Executive Function: Skills for Life and Learning [youtube] 18 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=efCq_vHUMqs (Accessed: 25 September 2023)
Reynolds Journalism Institute (2018) Infographics: What is ADHD? [youtube] 1 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Rfcdx3qm77M (Accessed: 14 September 2023)
