- 26 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
14α. Πώς μαθαίνουμε να διαβάζουμε – Μία γλωσσολογική προσέγγιση
Οι θεωρίες εκμάθησης της ανάγνωσης που είναι ομόφωνα αποδεκτές από τους ειδικούς και που μέχρι σήμερα έχουν ισχυρή ακαδημαϊκή βαρύτητα, με αποτέλεσμα να αποτελούν σημείο αναφοράς για τους εκπαιδευτικούς (νηπιαγωγούς, δασκάλους πρωτοβάθμιας, δευτεροβάθμιας και τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και ειδικούς παιδαγωγούς) και τους ψυχολόγους παγκοσμίως, είναι οι ακόλουθες:
Α. Η θεωρία Simple View of Reading[3], [4], [6], [8]
To 1986 o Philip Gough (γνωστικός ψυχολόγος, καθηγητής και ερευνητής στο University of Texas των ΗΠΑ) μαζί με τον William Tunmer (εκπαιδευτικό ψυχολόγο, ερευνητή και καθηγητή –την περίοδο εκείνη– στο University of Western Australia) παρουσίασαν την θεωρία τους για την εκμάθηση της ανάγνωσης, η οποία είχε τον τίτλο «The Simple View theory». Η θεωρία αυτή, που τελειοποιήθηκε το 1990 από τον ίδιο τον Gough σε συνεργασία με τον William Hoover (ψυχολόγο, με εξειδίκευση στην ψυχογλωσσολογία, και επί σειρά ετών ερευνητή στο American Institutes for Research), διατύπωνε τα εξής:
Η ανάγνωση μίας λέξης είναι το αποτέλεσμα της επιτυχούς πραγματοποίησης δύο λειτουργιών, δηλαδή της αποκωδικοποίησης και της κατανόησης. Εάν για κάποιο λόγο η αποκωδικοποίηση μίας γραπτής λέξης δεν μπορεί να γίνει από τον αναγνώστη, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η ανάγνωση αυτής έχει πραγματοποιηθεί. Κατ’ ανάλογο τρόπο, δεν μπορούμε να έχουμε ολοκληρωμένη ανάγνωση όταν δεν μπορούμε να κατανοήσουμε τη σημασία της λέξης που αποκωδικοποιούμε. Επομένως, η ανάγνωση είναι το γινόμενο των δύο αυτών λειτουργικών παραγόντων, και μόνο.
Αποκωδικοποίηση x Κατανόηση = Ανάγνωση
Η ‘αποκωδικοποίηση’ περιλαμβάνει τις δεξιότητες που αφορούν στην αναγνώριση των λέξεων, την αυτοματοποιημένη ανάγνωση αυτών και την αναγνωστική ευχέρεια, ενώ η ‘κατανόηση’ σχετίζεται με την κατανόηση της γλώσσας και της δομής της πρότασης.
Εδώ μπορείτε να δείτε ένα επεξηγηματικό βίντεο σχετικά με την θεωρία The Simple View of Reading.
Β. Η θεωρία του «Σκοινιού Ανάγνωσης» (Scarborough’s Reading Rope) [3], [4], [5], [7]
Μία άλλη θεωρία κατάκτησης του μηχανισμού της ανάγνωσης είναι αυτή που πρότεινε το 2001 η διαπρεπής Αμερικανίδα ψυχολόγος και ερευνήτρια στο Πανεπιστημίο του Yale (USA) Dr Hollis Scarborough η οποία είναι ειδικός στον τομέα του αλφαβητισμού (literacy). Η θεωρία της, που φέρει τον τίτλο Scarborough’s Reading Rope (δηλαδή το ‘Σκοινί Ανάγνωσης’ της Scarborough), εξηγεί πολύ παραστατικά τον τρόπο με τον οποίο «συνεργάζονται» μεταξύ τους οι ποικίλες αναγνωστικές δεξιότητες που πρέπει να επιστρατευτούν από τον αναγνώστη προκειμένου η διαδικασία της ανάγνωσης να πραγματοποιηθεί με επιτυχία ώστε να μπορεί εκείνος να διαβάζει με ευχέρεια ένα κείμενο.
Ειδικότερα, η Scarborough παρομοίασε την επιτυχημένη ανάγνωση με ένα σκοινί που αποτελείται από δύο ξεχωριστά τμήματα, την ‘γλωσσική κατανόηση’ και την ‘αναγνώριση λέξεων’, τα οποία είναι γερά ενωμένα μεταξύ τους σε ελικοειδή μορφή. Καθένα από τα τμήματα αυτά απαρτίζεται από επιμέρους μέρη τα οποία αντιπροσωπεύουν όλους τους παράγοντες που συμβάλλουν στην επίτευξη της ευχερούς ανάγνωσης.
Στο Σκοινί Ανάγνωσης της Scarborough:
- το τμήμα του «σκοινιού» που αντιπροσωπεύει τη γλωσσική κατανόηση αφορά στο γνωσιακό υποβάθρου του αναγνώστη (δηλαδή στο κατά πόσον αυτός γνωρίζει γεγονότα και έννοιες που σχετίζονται με το κείμενο που διαβάζει)﮲ στο λεξιλόγιο του κειμένου﮲ στις γλωσσικές δομές αυτού (όπως είναι η σύνταξη)﮲ στη λεκτική συλλογιστική (όπως είναι οι μεταφορές και οι παρομοιώσεις της γλώσσας) και στη γνώση γραμματισμού (όπως είναι τα διάφορα είδη κειμένων –αφηγηματικό, περιγραφικό κλπ).
- το τμήμα του «σκοινιού» που αφορά στην αναγνώριση λέξεων περιλαμβάνει: τη φωνολογική επίγνωση (δηλαδή τη γνώση συλλαβών και φωνημάτων), την αποκωδικοποίηση (δηλαδή την αντιστοίχιση γραμμάτων-ήχων) και την αυτόματη αναγνώριση άγνωστων λέξεων.
Οι προαναφερθείσες δεξιότητες που συνθέτουν το κάθε σκέλος του «σκοινιού» αλληλοσυνεργάζονται και αλληλοενισχύονται ταυτόχρονα καθώς ο μαθητής εξασκείται στην ανάγνωση και ενισχύονται οι αναγνωστικές του ικανότητες. Με την πάροδο του χρόνου, το δύο τμήματα του «σκοινιού» συνυφαίνονται και το ένα ενδυναμώνει το άλλο, καθιστώντας τον αναγνώστη ικανό να διαβάζει με ευχέρεια.
Εδώ και εδώ μπορείτε να δείτε δύο επεξηγηματικά βίντεο σχετικά με την θεωρία του Σκοινιού Ανάγνωσης.
Όταν καλούμαστε να διαβάσουμε μία λέξη, εκείνο που πρέπει να κάνουμε είναι να την αποκωδικοποιήσουμε και να κατανοήσουμε τη σημασία της. Με δεδομένο ότι η γραπτή λέξη περιλαμβάνει κυρίως τριών ειδών πληροφορίες, δηλαδή γραφημικές, φωνολογικές και σημασιολογικές, είναι φυσικό ότι η πλήρης ανάγνωση της λέξης προϋποθέτει τη γνωστική επεξεργασία και των τριών αυτών ειδών πληροφορίας. Συνεπώς, η διαδικασία της ανάγνωσης αρχίζει με τη γραφημική αποκωδικοποίηση, η οποία αποτελεί προϋπόθεση για την περαιτέρω συνέχιση της γνωστικής επεξεργασίας των άλλων πληροφοριακών στοιχείων της λέξης, δηλαδή της φωνολογικής και της σημασιολογικής.
Για να διεκπεραιωθεί η γραφημική αποκωδικοποίηση απαιτείται η πρόσληψη των γραμμάτων και η αναγνώρισή τους, η οποία βασίζεται στην προϋπάρχουσα μνημονική συγκράτηση των σχετικών γραφημικών πληροφοριών (Πόρποδας, 2002).
References
[1]Institute for Learning & Research (no date) Reading Rope. Available at: https://institute.aimpa.org/resources/readingrope (Accessed: 20 March 2023)
[2]International Dyslexia Association (2018) Scarborough’s Reading Rope: A Groundbreaking Infographic. Available at: https://dyslexiaida.org/scarboroughs-reading-rope-a-groundbreaking-infographic/ (Accessed: 20 March 2023)
[3]International Dyslexia Association Ontario (no date) The Science of reading. Available at: https://www.idaontario.com/science-of-reading/ (Accessed: 17 March 2023)
[4]Lexia Learning (2022) What is the Science of Reading? How the Human Brain Learns to Read. Available at: https://www.lexialearning.com/blog/what-is-the-science-of-reading-how-the-human-brain-learns-to-read (Accessed: 17 March 2023)
[5]Really Great Reading (no date) Scarborough’s Reading Rope. Available at: https://www.reallygreatreading.com/content/scarboroughs-reading-rope (Accessed: 20 March 2023)
[6]Zaner-Bloser (2020) The Science of Reading Basics, Part 2: The Simple View of Reading [youtube] 16 October. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=QtDEMHMRd8E (Accessed: 27 April 2023)
[7]Zaner-Bloser (2020) The Science of Reading Basics, Part 3: Scarborough’s Reading Rope [youtube] 16 October. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=JR7GbAHntQ4 (Accessed: 27 April 2023)
[8]Πόρποδας, K. (2002) Η ανάγνωση. Αυτοέκδοση
