- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 30 Δευτ. Διάβασμα
47. Άγχος, επιτελικές δεξιότητες και γραπτός λόγος
Πολλοί μαθητές νιώθουν ότι είναι δύσκολο για εκείνους να ξεκινήσουν μια γραπτή εργασία, να θυμηθούν τις οδηγίες/ τα βήματα αυτής και να εξακολουθήσουν να προσπαθούν για την ολοκλήρωσή της. Η απουσία δεξιοτήτων αυτορρύθμισης, το άγχος και η ελλιπής ανάπτυξη των επιτελικών λειτουργιών παρεμποδίζουν την παραγωγικότητα και τα κίνητρα που τα παιδιά πρέπει να έχουν ώστε να είναι σε θέση να υλοποιούν κάθε φορά τους στόχους της γραπτής έκφρασης. Για τους μαθητές που έχουν ελλείμματα στις επιτελικές δεξιότητες η ενασχόληση με γραπτές εργασίες είναι κάτι αποθαρρυντικό, με αποτέλεσμα, πολλές φορές, να ενισχύεται η απογοήτευση, το άγχος και ο φόβος τους.
Ο γραπτός λόγος απαιτεί από εκείνους να αναπαράγουν τις σκέψεις τους στο χαρτί. Όμως, για να είναι ικανοί να πραγματοποιούν κάτι τέτοιο, πρέπει να μπορούν να βάζουν σε σειρά και να συντονίζουν τις επιτελικές τους δεξιότητες, οι οποίες αφορούν:
- τον καθορισμό του στόχου
- την έναρξη των εργασιών
- τον προγραμματισμό και την οργάνωση
- την τήρηση των πολλαπλών βημάτων που οδηγούν σταδιακά στον προσδοκώμενο στόχο
- την αυτορρύθμιση των σκέψεων και της συμπεριφοράς τους
- την αυτοπαρακολούθηση για το πώς εξελίσσεται η διαδικασία υλοποίησης [του επιδιωκόμενου στόχου]
- την καταβολή της προσπάθειας που απαιτείται για την ολοκλήρωση της γραπτής εργασίας.
Ο ρόλος του στρες και του άγχους κατά τον γραπτό λόγο
Όταν οι μαθητές κυριεύονται από το άγχος και την ανησυχία, οι μηχανισμοί αντίδρασης ενάντια στο στρες (stress response: “fight, flight, freeze”) ενεργοποιούνται κυριεύοντας τον σκεπτόμενο νου (thinking brain), και οι επιτελικές δεξιότητες/λειτουργίες «αδρανοποιούνται» πλήρως. Έτσι, οι μαθητές μπορεί να φαίνονται ότι είναι απρόθυμοι να ασχοληθούν με τη γραπτή εργασία, ή μη συνεργάσιμοι, ενώ στην πραγματικότητα «αντιδρούν» στο άγχος που βιώνουν, με αποτέλεσμα να έχουν έντονα συναισθηματικά ξεσπάσματα ή να αποσύρονται ολοκληρωτικά.
Πολλές φορές, όταν μαθητές με επιτελικές δυσχέρειες –και, ως εκ τούτου, με πολλές αδυναμίες στο γραπτό λόγο– αναμένουν να ακούσουν από τον δάσκαλό τους τις οδηγίες που πρέπει να ακολουθήσουν για την εκπόνηση μίας γραπτής άσκησης, μπορεί να εμφανίσουν την εξής ακολουθία συμπεριφορών την ώρα του μαθήματος:
- Οι μαθητές δείχνουν ότι είναι σε «θέση μάχης» (fight mode): μπορεί, δηλαδή, να τσαλακώνουν χαρτιά, να τα τεμαχίζουν και να τα σκορπούν μέσα στην αίθουσα λίγο πριν τους δοθούν οι οδηγίες.
- Οι μαθητές μοιάζουν να έχουν «τάσεις φυγής» (flight mode): μπορεί, δηλαδή, ξαφνικά να ζητούν να πάνε στην τουαλέτα, να θέλουν να δουν κάποιον γιατρό, νοσοκόμο ή όποιον άλλο είναι υπεύθυνο για θέματα υγείας στο σχολείο.
- Οι μαθητές φαίνεται ότι έχουν «παγώσει» (freeze mode): μπορεί, δηλαδή, να παραμένουν εντελώς ακίνητοι και με το κεφάλι ακουμπισμένο στο θρανίο (σαν νεκροί) ή μπορεί να κάθονται στην καρέκλα αλλά να είναι τελείως ακίνητοι και ανέκφραστοι έχοντας τα μάτια γουρλωμένα (όπως ακριβώς το ελάφι όταν κοιτάζει επίμονα το έντονο φως που πέφτει κατάματα επάνω του).
Όπως χαρακτηριστικά υπογραμμίζει η Jessica Minahan (PhD), Αμερικανίδα ειδική παιδαγωγός και εκπαιδευτική σύμβουλος, «Η συμπεριφορά είναι επικοινωνία». Αυτό σημαίνει ότι οι μαθητές μπορεί να αποφεύγουν τις γραπτές εργασίες επειδή αισθάνονται αμηχανία για τις αδυναμίες που παρουσιάζουν οι δεξιότητές τους ή επειδή φοβούνται να κάνουν λάθος ή επειδή έχουν βιώσει στο παρελθόν αποτυχίες γύρω από τον γραπτό λόγο. Εξαιτίας του άγχους για τις γραπτές εργασίες, οι μαθητές αρχίζουν να «συνομιλούν» με τον εαυτό τους με αρνητικό τρόπο, όπως, για παράδειγμα, να λένε «Δεν είμαι καλός στο γραπτό λόγο» ή «Έχω κολλήσει… μπορεί και να τα παρατήσω».
Τέτοιοι μονόλογοι, όμως, γρήγορα οδηγούν τα παιδιά στο να υιοθετούν μια συμπεριφορά «μαθημένης αβοηθησίας» (learned helplessness), η οποία εμφανίζεται όταν κάποιος άνθρωπος που έχει έρθει αντιμέτωπος επανειλημμένα με καταστάσεις που τον δυσκολεύουν πολύ (προκλήσεις) καταλήγει να πιστεύει ότι ο ίδιος δεν μπορεί να έχει κανέναν απολύτως έλεγχο της κατάστασης στην οποία βρίσκεται. Αυτό έχει ως συνέπεια να σταματά να επιδιώκει την αλλαγή στη ζωή του, και αποδέχεται τη μοίρα του. Πρέπει να σημειωθεί ότι η μαθημένη αβοηθησία μπορεί, σε κάποιες περιπτώσεις, να αποτελεί ένδειξη κάποιας ψυχικής διαταραχής, όπως είναι η κατάθλιψη ή το άγχος (anxiety).
References
Cherry, K. (2023) Verywell Mind. ‘What Causes Learned Helplessness?’. Available at: https://www.verywellmind.com/what-is-learned-helplessness-2795326 (Accessed: 13 September 2023)
Foy, N. (2022) The Keys to Literacy ‘Anxiety, Executive Functions, and Writing’. Available at: https://keystoliteracy.com/blog/anxiety-executive-functions-and-writing/ (Accessed: 28 July 2023)
Extras
Anxiety Canada (2019) Fight Flight Freeze – Anxiety Explained For Teens [youtube] 25 March. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=rpolpKTWrp4 (Accessed: 20 September 2023)
Sprouts (2023) Learned Helplessness [youtube] 12 January. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=q35FtODk64g (Accessed: 20 September 2023)
