- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
46. Επιτελικές δεξιότητες: Τα δομικά στοιχεία της ανάγνωσης και του γραπτού λόγου που οι μαθητές πρέπει να κατακτήσουν
Η σχολική επίδοση των παιδιών που δεν έχουν αναπτύξει επαρκώς τις επιτελικές λειτουργίες είναι απρόβλεπτη καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς. Οι μαθητές αυτοί μπορεί να είναι ευφυέστατοι και δημιουργικοί αλλά η απόδοσή τους τόσο την ώρα του μαθήματος όσο και στα διαγωνίσματα είναι ασταθής. Συνήθως αργούν να παραδώσουν τις εργασίες που έχουν για το σπίτι και δύσκολα κινητοποιούνται από μόνοι τους με σκοπό τη βελτίωση.
Η σπουδαιότητα των γνωστικών διαδικασιών που σχετίζονται με τις επιτελικές λειτουργίες (οι οποίες είναι κρίσιμης σημασίας για την κατάκτηση των δεξιοτήτων του αλφαβητισμού) ξεκινά από την προσχολική ηλικία και καθίσταται ολοένα και πιο σημαντική καθώς οι μαθητές συνεχίζουν τη φοίτησή τους στο γυμνάσιο και μετέπειτα στο λύκειο. Σε αυτήν τη βαθμίδα εκπαίδευσης αναμένεται από εκείνους να κατακτήσουν σύνθετες δεξιότητες σχετικά με την αναγνωστική κατανόηση. Οι βαθμοί των μαθητών συχνά δεν αντικατοπτρίζουν τις γνώσεις ή τις ικανότητες που εκείνοι έχουν και, παρά την προσπάθεια που μπορεί να καταβάλλουν, είναι ευάλωτοι στο να χαρακτηριστούν «τεμπέληδες».
Καθώς οι απαιτήσεις του σχολείου κλιμακώνονται, τα παιδιά συχνά χάνουν την αυτοπεποίθησή τους, απογοητεύονται και προσπαθούν λιγότερο για τα μαθήματα με αποτέλεσμα να έχουν αυξημένα ποσοστά απουσιών και, σε κάποιες περιπτώσεις, σχολικής εγκατάλειψης ή παραβατικότητας.
Πώς οι δυσχέρειες των επιτελικών λειτουργιών επηρεάζουν την αναγνωστική κατανόηση;
Η αναγνωστική κατανόηση απαιτεί από τους μαθητές να επεξεργάζονται το νόημα του κειμένου, να έχουν ευέλικτη πρόσβαση στις γνώσεις που ήδη κατέχουν ως τώρα, να αναγνωρίζουν τον σκοπό για τον οποίο το κάθε κείμενο γράφτηκε και να παρακολουθούν το κατά πόσον οι ίδιοι αντιλαμβάνονται ό,τι διαβάζουν κάθε φορά. Η ανάγνωση που γίνεται με στόχο την εξαγωγή νοήματος απαιτεί από τους μαθητές να μπορούν να οργανώνουν πολλές διαφορετικές μορφές γλωσσικών πληροφοριών τόσο σε επίπεδο λέξης και πρότασης όσο και σε επίπεδο παραγράφου.
Όταν οι μαθητές διαβάζουν κείμενα που εμπεριέχουν σύνθετη ή μεταφορική γλώσσα, πρέπει επίσης να μεταβαίνουν συχνά από τις κύριες θεματικές προς τις σχετικές λεπτομέρειες, και το αντίστροφο, δηλαδή από τις συγκεκριμένες στις αφηρημένες πληροφορίες, και από την πιθανή κυριολεκτική σημασία των λέξεων και των φράσεων στη μεταφορική.
Πώς οι αδυναμίες των επιτελικών λειτουργιών επηρεάζουν την γραπτή έκφραση;
Μαθητές που δεν έχουν ισχυρές επιτελικές λειτουργίες δυσκολεύονται να συνοψίζουν ό,τι έχουν μόλις διαβάσει αλλά και να εντοπίζουν την κεντρική ιδέα του κειμένου που έχουν μπροστά τους κάθε φορά. Αισθάνονται απογοήτευση όταν συνειδητοποιούν ότι γνωρίζουν όλες τις επιμέρους ιδέες αυτού αλλά δεν είναι σε θέση να συντάξουν την περίληψή του, με συνέπεια, μετά από πολύωρη και έντονη προσπάθεια να εγκαταλείπουν το εγχείρημα.
Κάθε φορά που οι μαθητές καλούνται να συντονίσουν τις απαραίτητες δεξιότητες ανάγνωσης, τις δεξιότητες που χρειάζονται για τη σύνταξη περίληψης ή τη μελέτη για ένα τεστ, πολύ συχνά «σκοντάφτουν» γιατί ο όγκος των πληροφοριών που πρέπει να διαχειριστούν και να αξιοποιήσουν είναι μεγάλος, με συνέπεια να δημιουργείται «στόμωμα» στον εγκέφαλο. Ως εκ τούτου, δεν είναι δυνατή η αξιοποίηση των διαθέσιμων δεδομένων από τα παιδιά για την παραγωγή του επιδιωκόμενου αποτελέσματος.
Οι μαθητές που εμφανίζουν δυσχέρειες στις επιτελικές λειτουργίες συχνά δυσκολεύονται πάρα πολύ με την ανάγνωση και τις προκλήσεις που αυτή θέτει, καθώς επίσης και με τη γραφή [γραπτή έκφραση], επειδή οι αδυναμίες που εκείνοι έχουν επηρεάζουν την ακρίβεια [του παραγόμενου αποτελέσματος], την αποτελεσματικότητα και την παραγωγικότητά τους συνολικά.
Ειδικότερα, εκπαιδευόμενοι με δυσχέρειες στις επιτελικές λειτουργίες έχουν δυσκολία στον/στην:
- Καθορισμό του στόχου: Να μπορούν, δηλαδή, να θέτουν βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους οι οποίοι να εξυπηρετούν την ολοκλήρωση εργασιών ανοιχτού τύπου, όπως είναι η συγγραφή εργασιών, η μελέτη για κάποιο τεστ κ.λπ.
- Οργάνωση και ιεράρχηση: Να είναι σε θέση, πρώτον, να ερευνούν τις διάφορες πηγές που έχουν στη διάθεσή τους οι οποίες θα τους βοηθούν να φέρουν εις πέρας μία εργασία (περίληψη, ερευνητική εργασία, διαγώνισμα κ.λπ) και, δεύτερον, να μπορούν να οργανώνουν τα διαφορετικά πολυεπίπεδα στάδια εκπόνησης αυτής της εργασίας.
- Ευέλικτη Μετατόπιση: Να μπορούν κάθε φορά με ευελιξία να μετατοπίζουν το ενδιαφέρον τους μεταξύ των πολλαπλών διεργασιών που ένα αναγνωστικό ή γραπτό κείμενο περιλαμβάνει αλλά και μεταξύ όλων των επιμέρους δεξιότητες που «εμπλέκονται» προκειμένου αυτές οι πολλαπλές διεργασίες να μπορέσουν να υλοποιηθούν.
Πιο αναλυτικά, εκπαιδευόμενοι με αδύναμες επιτελικές λειτουργίες κατά την ανάγνωση και τη γραφή δυσκολεύονται:
-
- να επικεντρώνουν διαρκώς την προσοχή τους εναλλάξ ανάμεσα στις κύριες και τις δευτερεύουσες ιδέες, και αντίστροφα﮲
- να εναλλάσσουν την εστίαση του ενδιαφέροντος τους μεταξύ του πλάνου εργασίας που έχουν κάνει και του κειμένου [είτε αυτό αφορά περίληψη είτε έκθεση ή απλή παράγραφο σε κάποιο διαγώνισμα] που προσπαθούν να συντάξουν﮲
- κατά τη διάρκεια μίας γραπτής εξέτασης (τεστ), να μετατοπίζουν την ενασχόλησή τους από τις ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής στις ερωτήσεις ανοιχτού τύπου καθώς επιχειρούν να τις απαντήσουν.
- Πρόσβαση σε πληροφορίες που επεξεργάζεται η μνήμη εργασίας: Να είναι ικανοί να κρατούν σημειώσεις ή να σκιαγραφούν ένα σχέδιο δράσης αμέσως μετά την ολοκλήρωση της μελέτης ή του διαβάσματος που έχουν κάνει μόνοι τους ανεξάρτητα (independent reading/studying) εστιάζοντας τόσο στη «μεγάλη εικόνα» [δηλαδή, στο σύνολο] όσο και στις σχετικές υποστηρικτικές λεπτομέρειες.
- Αυτοπαρακολούθηση: Να είναι σε θέση να ελέγχουν κάθε φορά το αποτέλεσμα της δουλειάς που μόλις πραγματοποίησαν ώστε να είναι σίγουροι ότι το τελικό προϊόν που παρήγαγαν «καθρεφτίζει» την ορθή κατανόησή τους σχετικά με ό,τι τους ζητήθηκε [π.χ. από την εκφώνηση, από τον δάσκαλο] να κάνουν.
Ως αποτέλεσμα όλων αυτών των δυσχερειών που μπορεί να υπάρχουν στις επιτελικές λειτουργίες, πολλοί μαθητές δυσκολεύονται να διαβάσουν με στόχο την ανακάλυψη του νοήματος που το κάθε κείμενο επιχειρεί να «περάσει» στον αναγνώστη. Οι εκπαιδευόμενοι «παλεύουν» να παρουσιάσουν κάθε φορά όλα όσα αποκόμισαν από την ανάγνωση του κειμένου. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία τάση οι μαθητές να παροτρύνονται να διαβάζουν πηγές από το διαδίκτυο με σκοπό την εύρεση πληροφοριών για τη συγγραφή εργασιών του σχολείου.
Αυτό όμως εντείνει τις επιτελικές δυσχέρειες γιατί οι μαθητές, αρχικά, καλούνται να ιεραρχήσουν και να οργανώσουν τις πληροφορίες που εμφανίζονται μπροστά τους και, κατόπιν, να καθορίσουν οι ίδιοι ποιες από αυτές είναι σχετικές με την εργασία που τους έχει ανατεθεί.
Σημειωτέον ότι τα σχολικά εγχειρίδια είναι πιο προσεγμένα ως προς τη δομή, την οργάνωση και την ιεράρχηση των βασικών πληροφοριών που παρουσιάζονται [σε σχέση με τα κείμενα που υπάρχουν στο διαδίκτυο], οπότε η ανάγνωση αυτών θέτει στους εκπαιδευόμενους λιγότερες προκλήσεις.
References
Meltzer, L. and Greschler, M. (2018) International Dyslexia Association. ‘Executive Function Strategies: The Building Blocks for Reading to Learn’. Available at: https://dyslexiaida.org/executive-function-strategies-the-building-blocks-for-reading-to-learn/ (Accessed: 15 May 2023)
Extras
Banich M.T., Wang K., Kim, H. et al. (2023) The Influence of Executive Processing on Reading Comprehension During Adolescence, Mind, Brain and Education, 17(4), pp.279-288. doi: https://doi.org/10.1111/mbe.12359
Center on the Developing Child at Harvard University (2012) InBrief: Executive Function: Skills for Life and Learning [youtube] 18 June. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=efCq_vHUMqs (Accessed: 25 September 2023)
Edutopia (2021) Bolstering Executive Function in Middle and High School Students [youtube] 3 April. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=NqOsPl2OqT0 (Accessed: 25 September 2023)
Edutopia (2019) What’s Executive Function—and Why Does it Matter? [youtube] 15 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=JhbNxXbJ5qw (Accessed: 25 September 2023)
Made By Dyslexia (2020) Dyslexia Awareness Part 2: Module 3 – Emotional Impact [youtube] 4 January. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=eUV6xHYH3CU (Accessed: 20 September 2023)
McGraw Hill PreK-12 (2017) Why Fluency is a Foundational Skill With Dr. Jan Hasbrouck [youtube] 2 August. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=2xcK3_Wev9Y (Accessed: 26 September 2023)
Reading Rockets (20218) Sylvia Diehl: Executive functioning and reading comprehension [youtube] 17 December. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=yhD3-51_dQk (Accessed: 25 September 2023)
