- 29 Δεκ, 2023
- 0 Σχόλια
- 1 Λεπτά Διάβασμα
2. Τι είναι η ΔΕΠΥ;
Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) είναι μια από τις πιο συνήθεις ψυχικές διαταραχές που εμφανίζονται στα παιδιά. Τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ περιλαμβάνουν απροσεξία (αδυναμία συγκέντρωσης), υπερκινητικότητα (υπερβολική κινητικότητα που δεν ταιριάζει με τις εκάστοτε περιστάσεις) και παρορμητικότητα(βιαστικές ενέργειες που μπορεί να συμβούν στη στιγμή χωρίς δεύτερη σκέψη). Η ΔΕΠΥ θεωρείται μια χρόνια και εξουθενωτική διαταραχή και επηρεάζει τους ανθρώπους σε πολλές πτυχές της ζωής τους, συμπεριλαμβανομένων των ακαδημαϊκών και επαγγελματικών επιτευγμάτων, των διαπροσωπικών σχέσεων και της λειτουργικότητας τους, εν γένει, σε καθημερινή βάση.
Η ΔΕΠΥ μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλή αυτοεκτίμηση και εσφαλμένη κοινωνική λειτουργικότητα στα παιδιά εάν δεν αντιμετωπιστεί κατάλληλα. Οι ενήλικοι με ΔΕΠΥ μπορεί να βιώνουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, να είναι πολύ ευαίσθητοι στην κριτική των άλλων και να ασκούν αυξημένη κριτική στον εαυτό τους η οποία πιθανόν να προέρχεται από την έντονη και συνεχή κριτική που έχουν εισπράξει σε όλη τους τη ζωή.
Η ΔΕΠΥ συνήθως διαγιγνώσκεται για πρώτη φορά σε παιδιά σχολικής ηλικίας εξαιτίας της εκδήλωσης των συμπτωμάτων αποδιοργανωτικής συμπεριφοράς που αυτοί εμφανίζουν μέσα στην τάξη ή των δυσκολιών κατά την κατ’ οίκον μελέτη. Διαγιγνώσκεται πιο συχνά στα αγόρια απ’ ότι στα κορίτσια δεδομένου ότι τα αγόρια έχουν την τάση να παρουσιάζουν υπερκινητικότητα και άλλα εξωτερικευτικά συμπτώματα, ενώ τα κορίτσια τείνουν να είναι πιο αδρανή.
Συμπτώματα και διάγνωση
Πολλά παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται να κάθονται ακίνητα, να περιμένουν τη σειρά τους, να εστιάζουν την προσοχή τους σε ό,τι απαιτείται κάθε φορά αλλά να είναι νευριασμένα και να ενεργούν παρορμητικά. Ωστόσο, τα παιδιά που πληρούν τα κριτήρια διάγνωσης της ΔΕΠΥ διαφέρουν στο ότι τα συμπτώματα της υπερκινητικότητας, της παρορμητικότητας, της αποδιοργάνωσης ή/και της απροσεξίας είναι αισθητά πιο έντονα από το αναμενόμενο αναλογικά με την ηλικία ή το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκονται. Αυτά τα συμπτώματα οδηγούν σε ταλαιπωρία και προκαλούν προβλήματα στο σπίτι, στο σχολείο ή στη δουλειά αλλά και στις ανθρώπινες σχέσεις.
Υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι ΔΕΠΥ:
- Αυτός κατά τον οποίο το άτομο εκδηλώνει, κατά κύριο λόγο, απρόσεκτη συμπεριφορά.
- Αυτός κατά τον οποίο το άτομο εκδηλώνει, κατά βάση, υπερκινητική/παρορμητική συμπεριφορά.
- Αυτός κατά τον οποίο το άτομο εκδηλώνει συνδυαστικά και τις δύο μορφές συμπεριφοράς.
Ενώ η ΔΕΠΥ μπορεί να διαγνωστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, τα συμπτώματά της ξεκινούν να εμφανίζονται κατά την παιδική ηλικία και, πιο συγκεκριμένα, πριν από τα 12 έτη.
Για να παραπεμφθεί ένα παιδί για αξιολόγηση ΔΕΠΥ πρέπει οι δυσλειτουργικές συμπεριφορές που σχετίζονται με αυτό το σύνδρομο να εκδηλώνονται και στο σπίτι και στο σχολείο, και όχι μεμονωμένα στο ένα ή στο άλλο πλαίσιο.
Η απρόσεκτη συμπεριφορά (ΔΕΠ)
Η απροσεξία που μπορεί να εμφανίζει κάποιος άνθρωπος ως σύμπτωμα αφορά στις προκλήσεις που εκείνος αντιμετωπίζει σχετικά με την επικέντρωση του ενδιαφέροντός του στην εργασία με την οποία κάθε φορά καταπιάνεται, στην εστίαση της προσοχής του και στην οργάνωση. Για να διαγνωστεί αυτός ο τύπος διάσπασης προσοχής πρέπει να το άτομο να εμφανίζει συχνά έξι από τα ακόλουθα συμπτώματα (ή πέντε, για άτομα ηλικίας από 17 ετών και άνω):
- Δεν δίνει μεγάλη σημασία στις λεπτομέρειες ή κάνει απρόσεκτα λάθη στο σχολείο ή κατά την εκτέλεση των εργασιακών του καθηκόντων στη δουλειά.
- Έχει δυσκολία να παραμένει συγκεντρωμένος σε εργασίες ή δραστηριότητες, όπως κατά τη διάρκεια διαλέξεων, συνομιλιών ή κατά την ανάγνωση εκτενών κειμένων.
- Δεν φαίνεται να ακούει ενεργά όταν του μιλάνε (δηλαδή φαίνεται να είναι «αλλού»).
- Δεν ακολουθεί τις οδηγίες που του δίνονται και δεν ολοκληρώνει τις σχολικές εργασίες, τις μικροδουλειές ή τις επαγγελματικές του υποχρεώσεις (μπορεί να ξεκινήσει μία εργασία, αλλά χάνει γρήγορα την εστίαση της προσοχής).
- Έχει προβλήματα με την οργάνωση των εργασιών και της δουλειάς. (Για παράδειγμα, δεν διαχειρίζεται καλά τον χρόνο που έχει στη διάθεσή του για να ολοκληρώσει ένα καθήκον, οι εργασίες που εκπονεί είναι ακατάστατες και αποδιοργανωμένες, χάνει τις προθεσμίες.)
- Αποφεύγει ή δυσφορεί με εργασίες που απαιτούν συνεχή πνευματική προσπάθεια, όπως η προετοιμασία εκθέσεων και η συμπλήρωση εντύπων.
- Συχνά χάνει πράγματα που είναι απαραίτητα για τις σχολικές εργασίες ή την καθημερινή ζωή, όπως σχολικά έγγραφα, βιβλία, κλειδιά, πορτοφόλι, κινητό τηλέφωνο και γυαλιά.
- Αποσπάται εύκολα η προσοχή του.
- Ξεχνάει να πραγματοποιήσει καθημερινές υποχρεώσεις, όπως οικιακές εργασίες.Οι μεγαλύτεροι σε ηλικία έφηβοι και οι ενήλικες μπορεί να ξεχάσουν να ανταποδώσουν τις τηλεφωνικές κλήσεις που έχασαν,να πληρώσουν λογαριασμούς και να είναι συνεπείς στα ραντεβού τους.
Η υπερκινητική/παρορμητική συμπεριφορά
Η υπερκινητικότητα που κάποιος άνθρωπος μπορεί να παρουσιάζει παραπέμπει σε υπέρμετρες κινήσεις, όπως η διαρκής «κινητικότητα» όταν αυτός κάθεται στην καρέκλα, η υπερβολική ενέργεια που εκείνος εκδηλώνει και η αδυναμία του να στέκεται κάπου ακίνητος χωρίς να μιλάει. Από την άλλη πλευρά, η παρορμητικότητα αναφέρεται σε αποφάσεις ή ενέργειες που ο άνθρωπος προβαίνει χωρίς να σκέφτεται τις συνέπειες που μπορεί να τις συνοδεύουν. Για τη διάγνωση αυτού του τύπου διάσπασης προσοχής, το άτομο πρέπει να εμφανίζει συχνά έξι από τα ακόλουθα συμπτώματα (ή πέντε, για άτομα ηλικίας 17 ετών και άνω):
- Ταρακουνιέται γιατί χτυπά τα χέρια ή τα πόδια του, ή πέφτει από την καρέκλα.
- Δεν μπορεί να μείνει παραμένει καθισμένος (στη σχολική τάξη, στο χώρο εργασίας).
- Τρέχει ή σκαρφαλώνει σε σημεία που είναι ακατάλληλα.
- Δεν μπορεί να παίξει ή να συμμετέχει σε δραστηριότητες αναψυχής όντας ήσυχο.
- Πάντα είναι «εν κινήσει», σαν να καθοδηγείται από κάποιον κινητήρα.
- Μιλάει πάρα πολύ.
- Ξεστομίζει μία απάντηση πριν ο ομιλητής ολοκληρώσει την ερώτηση. (Για παράδειγμα, μπορεί να τελειώσει ο ίδιος μία φράση που κάποιος λέει, ή ανυπομονεί να πάρει τον λόγο σε συνομιλίες.)
- Δυσκολεύεται να περιμένει τη σειρά του, όπως όταν πρέπει να περιμένει στην ουρά για να εξυπηρετηθεί για κάτι.
- Διακόπτει ή παρεισφρέει σε εργασίες άλλων ανθρώπων. (Για παράδειγμα, «κόβει» τις συνομιλίες, τα παιχνίδια ή τις δραστηριότητες στις οποίες οι άλλοι συμμετέχουν ή αρχίζει να χρησιμοποιεί τα πράγματα άλλων χωρίς την άδεια τους). Οι μεγαλύτεροι έφηβοι και οι ενήλικες μπορεί να «αναλάβουν» από μόνοι τους να συνεχίσουν αυτό που οι άλλοι έχουν ξεκινήσει να κάνουν.
Ο συνδυαστικός τύπος
Αυτός ο τύπος διάσπασης προσοχής διαγιγνώσκεται όταν πληρούνται και οι δύο προαναφερόμενες κατηγορίες κριτηρίων για τον απρόσεκτο τύπο και τον υπερκινητικό/παρορμητικό τύπο.
Διαγνωστική αξιολόγηση της ΔΕΠΥ
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αρκετές ψυχικές καταστάσεις (conditions) ενδέχεται να μοιάζουν με τη ΔΕΠΥ, όπως οι μαθησιακές δυσκολίες, οι διαταραχές διάθεσης, το άγχος, η χρήση ουσιών, οι τραυματισμοί στο κεφάλι, οι παθήσεις του θυρεοειδούς αδένα και η χρήση ορισμένων φαρμάκων, όπως είναι τα στεροειδή. Η ΔΕΠΥ μπορεί επίσης να συνυπάρχει με άλλες ψυχικές παθήσεις, όπως είναι η εναντιωματική προκλητική διαταραχή ή η συμπεριφορική διαταραχή, οι αγχώδεις διαταραχές και οι μαθησιακές δυσκολίες.
Επομένως, μια πλήρης ψυχιατρική αξιολόγηση είναι πολύ σημαντικό να πραγματοποιείται. Μερικές φορές, οι ενδιαφερόμενοι μπορεί να παραπεμφθούν για κάποιο πρόσθετο ψυχολογικό τεστ (π.χ. νευροψυχολογικό ή ψυχοεκπαιδευτικό) ή μπορεί να υποβληθούν σε δοκιμασίες που γίνονται σε ηλεκτρονικό υπολογιστή προκειμένου να εκτιμηθεί η σοβαρότητα των συμπτωμάτων που εκείνοι εμφανίζουν.
Οι αιτίες της ΔΕΠΥ
Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη εντοπίσει τις ακριβείς αιτίες της ΔΕΠΥ. Ενώ υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι τα γονίδια «ευνοούν» την ύπαρξη της ΔΕΠΥ και αρκετά εξ αυτών έχουν συσχετιστεί με αυτή τη διαταραχή, κανένα όμως συγκεκριμένο γονίδιο ή συνδυασμός γονιδίων δεν έχουν εντοπιστεί ως αιτία. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, αρκετά συχνά, και συγγενείς ανθρώπων που έχουν ΔΕΠΥ επηρεάζονται από αυτήν. Υπάρχουν ενδείξεις διαφορών στην ανατομία του εγκεφάλου των παιδιών με ΔΕΠΥ σε σύγκριση τον εγκέφαλο άλλων παιδιών που δεν έχουν αυτήν την πάθηση.
Για παράδειγμα, τα παιδιά με ΔΕΠΥ έχουν μειωμένο όγκο φαιάς και λευκής ουσίας στον εγκέφαλο και εμφανίζουν διαφοροποιήσεις ως προς την ενεργοποίηση διαφόρων εγκεφαλικών περιοχών κατά τη διάρκεια εκτέλεσης συγκεκριμένων εργασιών. Επιπλέον, μελέτες έχουν καταδείξει ότι οι μετωπιαίοι λοβοί, ο κερκοφόρος πυρήνας και η παρεγκεφαλιδική ρίζα του εγκεφάλου επηρεάζονται στη ΔΕΠΥ.
Αρκετοί μη γενετικοί παράγοντες έχουν επίσης συσχετιστεί με αυτήν τη διαταραχή, όπως το χαμηλό βάρος του νεογνού κατά τη γέννηση, ο πρόωρος τοκετός, η έκθεση της μητέρας σε τοξίνες (οινόπνευμα, κάπνισμα, μόλυβδο κ.λπ.) κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αλλά και τα υψηλά επίπεδα στρες που εκείνη μπορεί να είχε όσο ήταν έγκυος.
ΔΕΠΥ και ενήλικοι
Μερικές φορές η διαγνωστική αξιολόγηση της ΔΕΠΥ παραλείπεται κατά την παιδική ηλικία, επομένως, πολλοί ενήλικοι που έχουν ΔΕΠΥ δεν γνωρίζουν την ύπαρξή της. Μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση περιλαμβάνει συνήθως μια ανασκόπηση των συμπτωμάτων που παρατηρούνται στο παρόν αλλά και αυτών που παρουσίαζε το άτομο κατά το παρελθόν, μια ιατρική εξέταση και ένα ιστορικό και την χρήση ειδικών για ενηλίκους κλιμάκων ή λιστών ελέγχου (adultrating scales or checklists).
Οι τρόποι αντιμετώπισης της ΔΕΠΥ σε ενηλίκους περικλείουν τη φαρμακευτική αγωγή, την ψυχοθεραπεία ή τον συνδυασμό αυτών. Οι στρατηγικές διαχείρισης της συμπεριφοράς (όπως είναι οι τρόποι ελαχιστοποίησης των περισπασμών και η ενίσχυση των οργανωτικών δεξιοτήτων) καθώς και η υποστήριξη από τα άμεσα μέλη της οικογένειας μπορούν, επίσης, να αποβούν χρήσιμες.
References
American Psychiatric Association (2022) What is ADHD? Available at: https://www.psychiatry.org/patients-families/adhd/what-is-adhd (Accessed: 22 September 2023)
Extras
ADDitude (2023) Your Free In-Depth Guide to Inattentive ADHD Available at: https://www.additudemag.com/download/inattentive-adhd-explained/?src=embed_link (Accessed: 22 September 2023)
ADHDVOICES (2012) What’s it like to have ADHD? [youtube] 14 October. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Hl7Ro1PUJmE (Accessed: 14 September 2023)
A&P for Health Sciences (2020) Brain Anatomy, Part 4: White vs. Gray Matter [youtube] 17 March. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=Zf4evd-Mjps (Accessed: 14 September 2023)
BBC Ideas (2018) The joy of having ADHD | BBC Ideas [youtube] 8 May. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=DJu-hydR0FE (Accessed: 21 November 2023)
Global News (2018) Can adults have ADHD? A psychiatrist explains the symptoms [youtube] 19 February. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=mv-BME1SmTA (Accessed: 26 September 2023)
The Mini ADHD Coach (2023) ADHD in Adults: How it’s Impacting Your Daily Life [youtube] 8 May. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=UwZrI_voODs (Accessed: 25 September 2023)
Understood (2016) How is ADHD Diagnosed? [youtube] 18 January. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=rH4UzMcbmjU (Accessed: 26 September 2023)
Understood (2017) ADHD and Dyslexia: Why Do They So Often Co-Occur? [youtube] 8 December. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=zDnZsYGNKzs (Accessed: 26 September 2023)
WebMD (2017) The Brain on ADHD | WebMD [youtube] 3 March. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=EpfeWrkV3os (Accessed: 14 September 2023)
WGN News (2022) Yale scientists look into new way to diagnose ADHD [youtube] 22 November. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=o5-lzKWm4Y4 (Accessed: 28 September 2023)
3D4Medical From Elsevier (2016) Lobes of the Brain [youtube] 21 December. Available at:https://www.youtube.com/watch?v=YpuSvEYEqYY (Accessed: 28 September 2023)
