- 22 Ιαν, 2024
- 0 Σχόλια
- 2 Λεπτά Διάβασμα
17. Εγκεφαλικές διαφοροποιήσεις μεταξύ δυσλεξικών και μη δυσλεξικών ανθρώπων
Η συμπτωματολογία της δυσλεξίας[3], [5]
Η δυσλεξία έχει νευροβιολογική προέλευση, που σημαίνει ότι οι δυσκολίες που εντοπίζονται στον εγκέφαλο προέρχονται εκ φύσεως. Είναι σημαντικό να υπογραμμιστεί ότι η δυσλεξία δεν προκαλείται από φτώχεια, αναπτυξιακή καθυστέρηση, προβλήματα στην ομιλία ή την ακοή ή λόγω της εκμάθησης μίας δεύτερης γλώσσας.
Τα δυσλεξικά παιδιά χρησιμοποιούν σχεδόν πέντε φορές περισσότερο τον εγκέφαλο τους σε σχέση με τα κανονικά παιδιά κατά τη διάρκεια εκτέλεσης μιας απλής γλωσσικής εργασίας, σύμφωνα με μελέτη διεπιστημονικής ομάδας ερευνητών του Πανεπιστημίου της Washington, με επικεφαλής της καθηγήτρια εκπαιδευτικής ψυχολογίας Virginia Berninger η οποία δημοσιεύθηκε το 1999. «Αυτό σημαίνει ότι ο εγκέφαλος των δυσλεξικών παιδιών δουλεύει πολύ πιο σκληρά και χρησιμοποιεί περισσότερη ενέργεια σε σχέση με αυτήν που δαπανά ο εγκέφαλος των κανονικών παιδιών. […] Οι άνθρωποι συχνά δεν βλέπουν πόσο δύσκολο είναι για τα δυσλεξικά παιδιά να κάνουν μια εργασία που οι άλλοι την κάνουν αβίαστα. […]
Όταν ένα παιδί έχει μια διαταραχή που αποδίδεται στον εγκέφαλο, αυτή είναι διαχειρίσιμη, αν και δεν είναι ιάσιμη, αλλά οι δυσλεξικοί μπορούν να μάθουν να την αντισταθμίζουν στη ζωή τους. Γνωρίζουμε ότι η δυσλεξία είναι μια γενετική και νευρολογική διαταραχή. Δεν είναι εγκεφαλική βλάβη. Οι δυσλεξικοί έχουν συχνά τεράστια ταλέντα σε άλλα σημεία του εγκεφάλου τους και αριστεύουν σε πολλούς τομείς.» τόνισε η Berninger.
Μακροχρόνια έρευνα της Αμερικανίδας γιατρού Sally Shaywitz και της επιστημονικής ομάδας της που δημοσιεύθηκε το 1990 έδειξε ότι ο αριθμός των κοριτσιών που επηρεάζονται από τη δυσλεξία είναι ισάριθμος με αυτόν των αγοριών. Ο βασικότερος όμως λόγος που τα αγόρια εντοπίζονται με αυτή τη διαταραχή δυσανάλογα περισσότερο σε σχέση με τα κορίτσια κατά τη φοίτησή τους στο σχολείο είναι ότι η δυσλειτουργική τους συμπεριφορά η οποία φανερώνει συμπτώματα δυσλεξίας είναι πιο ορατή στα αγόρια συγκριτικά με τα κορίτσια. Επίσης, η ικανότητα των αγοριών με δυσλεξία να αντισταθμίζουν την όποια αποκλίνουσα συμπεριφορά αυτοί έχουν είναι μικρότερη σε σχέση με εκείνη των αγοριών που δεν έχουν δυσλεξία.
Δομικές διαφορές του εγκεφάλου, όπως αυτές φαίνεται στην απεικονιστική εξέταση[3]
Ο εγκέφαλος αποτελείται κυρίως από δύο είδη ουσιών: τη φαιά ουσία και τη λευκή ουσία. Η φαιά ουσία απαρτίζεται κυρίως από νευρωνικά κύτταρα και η κύρια λειτουργία της είναι η επεξεργασία πληροφοριών που προέρχονται από το εξωτερικό περιβάλλον του ανθρώπου αλλά και τον ίδιο. Η λευκή ουσία εντοπίζεται στα βαθύτερα σημεία του εγκεφάλου και αποτελείται από συνδετικές ίνες που καλύπτονται από τη μυελίνη, μία ουσία που λειτουργεί ως επικάλυψη προκειμένου να διευκολύνεται η επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων. Η λευκή ουσία είναι κατά κύριο λόγο υπεύθυνη για τη διαβίβαση πληροφοριών γύρω από τον εγκέφαλο.
Το 2001 ο Αμερικανός εκπαιδευτικός νευροεπιστήμονας James Booth από το Πανεπιστήμιο του Vanderbilt (ΗΠΑ) και ο συνάδελφός του James Burman από το Northshore University Health System (ΗΠΑ) ανακάλυψαν ότι οι άνθρωποι με δυσλεξία έχουν λιγότερη ποσότητα φαιάς ουσίας στην αριστερή βρεγματοκροταφική περιοχή σε σχέση με τους μη δυσλεξικούς ανθρώπους. Η ύπαρξη λιγότερης φαιάς ουσίας σε αυτή την εγκεφαλική περιοχή μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες στην επεξεργασία της ηχητικής δομής της γλώσσας (φωνολογική ενημερότητα).
Πολλοί άνθρωποι με δυσλεξία έχουν, επίσης, λιγότερη ποσότητα λευκής ουσίας στην ίδια περιοχή του εγκεφάλου σε σχέση με τους μέσους αναγνώστες, διαπίστωση πολύ σημαντική δεδομένου ότι η ύπαρξη αυξημένης ποσότητας λευκής ουσίας συσχετίζεται με την ευχερέστερη αναγνωστική ικανότητα. Από την άλλη πλευρά, η ύπαρξη λιγότερης λευκής ουσίας μπορεί να μειώσει την ικανότητα ή την αποτελεσματικότητα των περιοχών του εγκεφάλου να επικοινωνούν μεταξύ τους.
Άλλες αναλύσεις που αφορούν στη δομή του εγκεφάλου ανθρώπων που εμφανίζουν αναγνωστικές δυσκολίες αλλά και αυτών που δεν εμφανίζουν τέτοιες δυσχέρειες έχουν εντοπίσει διαφορές ως προς την συμμετρία των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων.
Ειδικότερα, οι περισσότεροι εγκέφαλοι δεξιόχειρων ανθρώπων που έχουν δυσλεξία είναι ασύμμετροι, με το αριστερό ημισφαίριο να είναι μεγαλύτερο σε σχέση με το δεξί.
Ο ρόλος της εκπαίδευσης[1], [2], [3], [4], [5], [7]
To 2002 η Sally Shaywitz και ο συζυγός της Benett Shaywitz μαζί με την επιστημονική τους ομάδα κατέδειξαν με την έρευνα τους ότι οι μαθητές που δεν αντιμετώπιζαν κάποιας μορφής δυσχέρεια εμφάνιζαν περισσότερη ενεργοποίηση σε όλες τις περιοχές του εγκεφάλου που είναι γνωστό ότι είναι σημαντικές για την ανάγνωση σε σχέση με τους μαθητές που είχαν δυσλεξία.
Διαπίστωσαν, επίσης, ότι τα παιδιά που ήταν καλοί αποκωδικοποιητές της γραπτής γλώσσας επέδειξαν μεγαλύτερη ενεργοποίηση σε εγκεφαλικές περιοχές του αριστερού ημισφαιρίου που είναι μείζονος σημασίας για την πραγματοποίηση της ανάγνωσης και λιγότερη ενεργοποίηση σε περιοχές του δεξιού ημισφαιρίου από ότι εμφάνισαν τα παιδιά που είχαν αναγνωστικές δυσκολίες. Τα νευρωνικά δίκτυα στην αριστερή περιοχή του εγκεφάλου, γνωστή και ως ινιακό-κροταφική περιοχή, είναι διασπαμένα στα παιδιά που έχουν δυσλεξία.
Οι ερευνητές ισχυρίζονται ότι για τους μαθητές με αναγνωστικές δυσχέρειες η διαταραχή στα οπίσθια αναγνωστικά συστήματα στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο (τα οποία είναι κρίσιμης σπουδαιότητας για να μπορούν τα παιδιά να διαβάζουν με επιδέξιο και ευχερή τρόπο), ωθούν τους μαθητές να αντισταθμίζουν τις αναγνωστικές δυσκολίες κάνοντας χρήση άλλων, λιγότερο αποδοτικών συστημάτων ανάγνωσης.
Αυτό το εύρημα θα μπορούσε να δώσει μία εξήγηση στην κοινή διαπίστωση πολλών εκπαιδευτικών στο σχολείο ότι ακόμη και όταν παιδιά με δυσλεξία εξελίσσονται σε αναγνώστες που κατορθώνουν να διαβάζουν με ακρίβεια η ανάγνωσή τους σε κείμενα που ενδείκνυνται για την τάξη στην οποία φοιτούν είναι συχνά αργή, πραγματοποιείται με πολύ κόπο και δεν είναι ευχερής.
Επιπλέον, πολλά άτομα με δυσλεξία συχνά εμφανίζουν μεγαλύτερη ενεργοποίηση στις κατώτερες μετωπικές περιοχές του εγκεφάλου, γεγονός που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι τα νευρωνικά συστήματα σε αυτό το σημείο είναι σε θέση να αντισταθμίζουν τη διαταραχή που υπάρχει στην οπίσθια περιοχή.
«Αυτό όμως είναι πολύ επίπονο για τους μαθητές», λέει η Shaywitz. «Το ζήτημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι με δυσλεξία δεν μαθαίνουν να διαβάζουν, αλλά ότι είναι πιο δύσκολο γι’ αυτούς να διαβάζουν».
Σε παρόμοια επιστημονικά συμπεράσματα με την Sally Shaywitz και τον Benett Shaywitz, βάσει δικών της ερευνών, έχει καταλήξει και η Guinevere Eden, PhD, διακεκριμένη νευροεπιστήμονας, καθηγήτρια στο Georgetown University των ΗΠΑ, η οποία αναφέρει τα ακόλουθα σχετικά με τα μέρη του εγκεφάλου που εμπλέκονται στην διαδικασία της ανάγνωσης: Τα μέρη του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη διαδικασία της ανάγνωσης δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο στους ανθρώπους που έχουν διαγνωστεί με δυσλεξία όπως λειτουργούν σε αυτούς που δεν έχουν. Αυτό συμβαίνει γιατί ορισμένες εγκεφαλικές περιοχές των ανθρώπων με δυσλεξία είναι λιγότερο ενεργές.
Η Eden συμπληρώνει, επίσης, ότι με ειδικές επιστημονικές μεθόδους εκπαιδευτικής παρέμβασης οι αναγνωστικές δεξιότητες των εκπαιδευομένων με δυσλεξία βελτιώνονται επειδή η εγκεφαλική δραστηριότητα γίνεται πιο έντονη σε κρίσιμες –για την επιτυχή διεκπεραίωση της ανάγνωσης– περιοχές στην αριστερή πλευρά του εγκεφάλου (αριστερό ημισφαίριο).
Η συστηματική διδασκαλία της ανάγνωσης οδηγεί, επίσης, σε αλλαγές στη δεξιά πλευρά του εγκεφάλου (δεξί ημισφαίριο), οι οποίες μπορεί να βοηθήσουν στην εξισορρόπηση των αδυναμιών που σημειώνονται στην αριστερή εγκεφαλική πλευρά.
Η Eden καταλήγει ότι οι διαφορές στη λειτουργία αυτών των περιοχών εντοπίζονται στους εγκεφάλους ατόμων με δυσλεξία σε ανά τον κόσμο ανεξάρτητα από τη γλώσσα ανάγνωσης.
References
[1]American Psychological Association (2006) Reading Rockets. ‘See Brain. See Brain Read: Reading Instruction Changes the Brain.’ Available at: https://www.readingrockets.org/article/see-brain-see-brain-read-reading-instruction-changes-brain (Accessed: 30 March 2023)
[2]Eden, G. (no date) Understood. ‘How reading changes the brain.’ Available at: https://www.understood.org/en/articles/how-reading-changes-the-brain (Accessed: 29 March 2023)
[3]Hudson, R.F. et al. (2011) ‘Dyslexia and the brain: What does current research tell us?’. The Reading Teacher, 60(6), 506-515. Available at: https://www.readingrockets.org/topics/dyslexia/articles/dyslexia-and-brain-what-does-current-research-tell-us (Accessed: 31 July 2023)
[4]International Dyslexia Association Ontario (no date) Neurobiology of dyslexia. Available at: https://www.idaontario.com/neurobiology-of-dyslexia/ (Accessed: 02 April 2023)
[5]Schwarz, J. (1999) University of Washington. ‘Dyslexic children use nearly five times the brain area.’ Available at: https://www.washington.edu/news/1999/10/04/dyslexic-children-use-nearly-five-times-the-brain-area/ (Accessed: 30 March 2023)
[6]Vox (2023) Why the dyslexic brain is misunderstood [youtube] 21 March. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=yH5Ds4_0lO8 (Accessed: 20 September 2023)
[7]Yale Medicine Magazine (2003) Brain scans reveal disruption in the neural circuitry of children with dyslexia. Available at: https://medicine.yale.edu/news/yale-medicine-magazine/article/brain-scans-reveal-disruption-in-the-neural-circuitry/ (Accessed: 31 July 2023)
Extras
A&P for Health Sciences (2020) Brain Anatomy, Part 4: White vs. Gray Matter [youtube] 17 March. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Zf4evd-Mjps (Accessed: 14 September 2023)
BBC News (2017) The most detailed scan of the wiring of the human brain – BBC News [youtube] 9 July. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=Bjd8nPKKIU4&t=20s (Accessed: 29 September 2023)
British Dyslexia Association (2018) See dyslexia differently [youtube] 11 February. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=11r7CFlK2sc&t=15s (Accessed: 20 September 2023)
Neuroscientifically Challenged (2014) 2-Minute Neuroscience: Neuroimaging [youtube] 1 December. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=N2apCx1rlIQ (Accessed: 18 September 2023)
Neuroscientifically Challenged (2014) 2-Minute Neuroscience: The Neuron [youtube] 22 July. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=6qS83wD29PY (Accessed: 14 September 2023)
Brainfacts.org (2018) How Neurons Communicate [youtube] 26 January. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=hGDvvUNU-cw (Accessed: 14 September 2023)
Remarkable Minds (2019) How Do Dyslexic Brains Work? [youtube] 16 May. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=UySYkKggDHU (Accessed: 14 September 2023)
Understood (2017) Thriving with Dyslexia: California Governor Gavin Newsom [youtube] 15 December. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=n3ejfAWlMbI (Accessed: 20 September 2023)
Understood (2018) Thriving with Dyslexia: Rossie Stone & Dekko Comics [youtube] 8 September. Available at: https://www.youtube.com/watch?v=DnTiPdzrw_o (Accessed: 20 September 2023)
